Make your own free website on Tripod.com
PhÆt Hc Ph° Thông

Hòa ThÜ®ng Thích Thiên Hoa

ñåo ñ

(Nirodha Gamadukkha)

A.T°ng quát 

MuÓn th¿c chÙng, th nhÆp Nit Bàn thì phäi tu theo phÜÖng pháp mà PhÆt Çã dåy. PhÜÖng pháp chân-chính, có hiu quä ch¡c thÆt Ç thành PhÆt Çó là ñåo Ç. ñây là phÀn quan trng nhÃt trong bài TÙ Diu ñ, vì nu có rõ bit Ç©i là Çau kh°, nguyên nhân cûa nó là gì và nu có thit tha cÀu giäi thoát khÕi cänh kh° Ç Çn cõi an vui tÓt ÇËp nhÃt là Nit Bàn, nhÜng nu không có phÜÖng pháp hiu nghim Ç th¿c hin muÓn Ãy, thì bit cho nhiu cÛng vô ích và càng thêm Çau kh°. Do Çó, ñåo Ç là phÀn quan trng và ÇÜ®c PhÆt dåy m¶t cách rõ ràng chu Çáo.

ñåo Ç có 37 phÄm, chia ra 7 loåi:

1. BÓn món Nim xÙ (TÙ Nim XÙ)

2. BÓn món Chánh cÀn (TÙ Chánh CÀn)

3. BÓn món NhÜ--túc (TÙ NhÜ--túc)

4. Næm cæn (NgÛ cæn)

5. Næm l¿c (NgÛ l¿c)

6. Bäy phÀn BÒ-Ç (ThÃt BÒ Ç phÀn)

7. Tám phÀn Chánh-Çåo (Bát Chánh-Çåo).

B.TÙ Nim XÙ

TÙ là bÓn, Nim là nh§ nghï, XÙ là nÖi chÓn. TÙ Nim xÙ là bÓn ch, bÓn Çiu mà kÈ tu hành thÜ©ng Ç tâm nh§ nghï Çn. ñó là:

Quán thân bÃt tÎnh

Quán tâm vô thÜ©ng

Quán pháp vô ngã

Quán th thÎ kh°.

I.Quán thân bÃt tÎnh: 

Quán nghïa là tÆp trung tÜ tܪng Ç quán sát cho thÃu Çáo. BÃt tÎnh là không såch. Quán thân bÃt tÎnh là tÆp trung tÜ-tܪng Ç quán sát m¶t cách tÜòng tÆn v s¿ dÖ bÄn cûa thân ta.

Nói cái thân là bÃt tÎnh, ch¡c nhiu ngÜ©i ngåc nhiên, phän ÇÓi cho là PhÆt Çã nói quá Çáng.

Trong Ç©i còn cái gì là qu báu hÖn thân Çâu? NgÜ©i ta bäo bc nó, nâng niu nó, cung phøng nó Çû Çiu. NgÜ©i ta cung cÃp cho nó Çû thÙc ngon vÆt lå; ngÜ©i ta Çùm bc nó trong hàng, løa, gÃm, vóc; ngÜ©i ta che chª nó trong nhà cao cºa l§n; ngÜ©i ta dám làm tÃt cä nh»ng vic bÃt nhân t°n ÇÙc Ç cho nó ÇÜ®c sung sܧng. Cái thân ÇÜ®c qu chu¶ng, tôn trng nhÜ th, mà bäo r¢ng nó là dÖ bÄn, g§m ghic thì ai mà nghe ÇÜ®c.

Song bình tïnh mà xét låi, cái thân này thÆt không có gì là trong såch cä. Ngay tØ khi m§i ÇÀu thai, cái thân này Çã bÃt tÎnh rÒi, vì nó là do hai thÙ nhÖ nh§p là phø tinh và máu huyt mà cÃu thành. ª trång thái ÇÀu tiên, nó ch£ng khác gì m¶t con h¶ trùng, rÒi dÀn dÀn l§n b¢ng håt ÇÆu, rÒi b¢ng ming thÎt, n¢m lÅn trong máu me nhÖ nh§p.

V sau, nh© s¿ duy trì cûa nghip thÙc, nó tÜ®ng thành hình ngÜ©i, chìm ngÆp trong m¶t cái bc ÇÀy máu huyt. Cái thân n¢m co rút trong Çó cho Çn chín tháng mÜ©i ngày, rÒi chun theo m¶t con ÇÜ©ng rÃt bÄn thÌu, Ç ra khÕi bøng mË. TØ Çó, nh© nh»ng th¿c phÄm phÀn nhiu cÛng không ÇÜ®c tinh khit gì nhÜ thÎt cá, mà cái thân l§n dÀn. Nu xét v s¿ tiêu hoá cûa thÙc æn thì chúng ta cÛng không khÕi lÃy làm khó chÎu: nh»ng món ngon vÆt lå, m§i nuÓt vào thì ai cÛng Üa thích, nhÜng khi Çã nuÓt vào c° cách m¶t Çêm Çã bin thành ÇÒ bÃt tÎnh, khi bài tit ra thì không ai chÎu n°i, ngay Çn chû nhân cûa nó. ChÜa nói Çâu xa, cái thân này vài ngày chÜa t¡m Çã thÃy bÄn thÌu, rít r¡m; cái ming sáng dÆy chÜa súc, Çã nghe có mùi rÒi. Trong thân, chín l thÜ©ng trôi chäy ra nh»ng ÇÒ bÃt tÎnh nhÜ: Çåi, tiu, ghèn, rái, mÛi, dãi... l¡m chuyn nhÖ- nh§p. ñó là m§i nói t§i b ngoài, b trong thân ngÜ©i còn dÖ hÖn thÆp phÀn. Khi m° bøng m¶t con gà, con heo ta thÃy m¶t ÇÓng nào là bc chÙa, ru¶t non ru¶t già, tim, gan, phèo, ph°i, bong bóng nhÜ th nào, thì các b¶ phÆn trong cÖ th ta cÛng ch£ng khác gì th. NhÃt là b¶ tiêu hoá là ch chÙa Ç¿ng Çû thÙ vÆt th¿c hôi thúi, ch£ng khác gì m¶t thùng phân.

ñó là m§i nói khi lành månh, còn khi Çau Óm låi càng dÍ s® hÖn: nào Çàm, nào mÛi, thúi tha tanh hôi không sao chÎu ÇÜ®c, nhÃt là g¥p bnh nan y nhÜ lao, cùi, giang mai, hoa liÍu thì thÆt không ai dám Çn gÀn. ñó là khi trÈ, còn khi già, ÇÀu båc, ræng long, lÜng còm, da nhæn, má cóp, Çi ÇÙng yu §t, không còn Çû sÙc Ç s¿a soån b ngoài thì låi càng nh§p nhúa hÖn n»a.

ñn khi cht, nghip l¿c không còn duy trì Ç thay l§p m§i, Ç°i l§p cÛ, thì da thÎt rã r©i, Çøng Çâu ru Çó. Nu không Çem chôn cÃt cho kín, thì ruÒi b, troi giòi rúc rÌa, mùi hôi thúi dâng lên không ai chÎu n°i.

VÆy cái thân này quä thÆt là bÃt tÎnh, không còn chÓi cãi vào Çâu ÇÜ®c. NhÜng ngÜ©i Ç©i vì không xét kÏ nên m§i yêu qu nó, cÜng dÜ«ng nó Çû Çiu: HÍ thân Üa gì thì mình Üa, thân ghét gì thì mình ghét; làm nô l cho thân, gây nghip, chÎu báo Ç©i Ç©i kip kip không dÙt. CÛng vì thân mà tham, sân, si n°i; cÛng vì thân mà sát, Çåo, dâm sanh; cÛng vì thân mà vng ngôn, ng», lÜ«ng thit, ác khÄu hoành hành. Træm ngàn vån Çiu li lÀm, cÛng vì quá cÜng dÜ«ng cái thân này mà tåo thành ra.

VÆy hành giä cÀn phäi quán sát rõ cái thân là bÃt tÎnh, m§i tránh ÇÜ®c nh»ng nghip tham ái. NhÜng quán sát nhÜ th nào?

XÜa ª n Ƕ, khi m¶t hành giä muÓn quán sát thân bÃt tÎnh, thì tìm Çn khu rØng ngÜ©i ta bÕ xác ngÜ©i cht, gi là thi lâm Ç quán theo lÓi "Cºu tܪng quán" cûa PhÆt dåy. Phép quán này gÒm các giai Çoån sau:

a.Trܧng tܪng: Ngày ÇÀu ª gÀn bên cånh thây cht, quán thây sình trܧng to lên.

b.Thanh-Ù-tܪng: Ngày thÙ hai quán thây bÎ gió n¡ng bÀm xanh.

c.Hoåi tܪng: Ngày thÙ ba, quán thây bÎ rã nát ra.

d.Huyt ÇÒ tܪng; Ngày thÙ tÜ, quán thây máu thÎt rÖi r§t lai-láng.

e.Ç. NÒng-lãng tܪng: Ngày thÙ næm, quán thây cht huyt thÎt rã.

f.Hám tܪng: Ngày thÙ sáu, quán chim thú Çn xé æn thây.

g.Tán tܪng: Ngày thÙ bäy, quán sau khi chim thú æn, gân xÜÖng, ÇÀu mình tay chân chia tan nát v«.

h.CÓt tܪng: Ngày thÙ tám, quán huyt thÎt Çã ht, chÌ còn b¶ xÜÖng tr¡ng bØa bãi.

i.Thiêu tܪng: Ngày thÙ chín, quán b¶ xÜÖng tr¡ng ÇÓt cháy thành tro ÇÃt.

Chín phép quán tܪng này, Ç ÇÓi trÎ lòng tham s¡c døc.

M¶t khi phép quán này Çã thuÀn thøc, khi kÈ tu hành thÃy m¶t cách tÜ©ng tÆn nhÜ ª trܧc m¡t, thân mình và tÃt cä mi ngÜ©i Çu bÃt tÎnh, không có gì Çáng qu chu¶ng, ham muÓn. Do Çó, có th ÇÓi trÎ ÇÜ®c bnh tham s¡c døc là m¶t bÎnh rÃt trÀm trng và nguy him cûa con ngÜ©i trên bܧc ÇÜ©ng tu hành. NhÜng quán thân bÃt tÎnh là Ç trØ lòng tham s¡c døc, chÙ không phäi Ç ghê tªm thân mình, Çn ni Çi hu bÕ mång sÓng, nhÜ sáu mÜÖi vÎ Tÿ kheo trong th©i PhÆt tåi th, sau khi quán thân bÃt tÎnh thuÀn thøc rÒi, thÃy ghê tªm mình và ngÜ©i chung quanh Çn ni thuê ngÜ©i git Çi. ñÃy là m¶t Çiu mà ÇÙc PhÆt nghiêm cÃm.

Ngày nay chúng ta có ÇÜ®c hu nhãn nhÜ PhÆt trÕ vào bn n» s¡c mà Thiên ma sai Çn quÃy rÓi, và bäo r¢ng: "Nh»ng cái túi da Ç¿ng toàn nh»ng ÇÒ dÖ bÄn kia, hãy Çi Çi, ta không dùng!" NhÜng nh© khoa hc Çã phát minh ra quang tuyn, chúng ta có th thÃy ÇÜ®c rõ ràng nh»ng b¶ xÜÖng sÜ©n, xÜÖng sÓng, ÇÀu lâu, tim, gan, phèo, ph°i cûa m¶t tuyt th giai nhân, qua Óng ri king. Và chÌ chØng Ãy cÛng Çû cho chúng ta quan nim r¢ng: cái ÇËp chÌ là b¶ mã bên ngoài, là l§p da bc, chÙ bên trong thì b¶ xÜÖng ngÜ©i nào cÛng giÓng nhau cä, và chiu qua quang tuyn X, thì cái ÇÀu lâu cûa m¶t ngÜ©i ÇËp cÛng ch£ng khác gì cái ÇÀu lâu tr¡ng phêu n¢m læn lóc ngoài bãi tha ma.

H«i PhÆt tº, nu ai Çã phát tâm chân thÆt tu hành, thì hãy cÓ g¡ng thi hành pháp quán "quán thân bÃt tÎnh"; nu chÜa Çû phÜÖng tin Ç th¿c hành pháp quán Ãy, thì cÛng ÇØng bao gi© nên quên r¢ng: thân ngÜ©i không trong såch, không có gì Çáng mê say Ç¡m ÇuÓi Çn ni phäi gây ra bao tai håi, t¶i li không lÜ©ng cho mình và ngÜ©i chung quanh. 

II.Quán tâm vô thÜ©ng. 

Tâm vô thÜ©ng, nghïa là cái tܧng cûa t¿ tâm chúng ta luôn luôn Ç°i thay, không thÜ©ng. Cái tܧng cûa t¿ tâm là gì? Chính là cái phân bit, hiu bit h¢ng ngày, cái thÙc.

NgÜ©i không hc PhÆt thì không nhÆn bit th chÖn nhÜ r¶ng l§n cùng kh¡p vÛ trø, mà nhÆn lÀm cái phân bit, cái thÙc là Ta, và cho r¢ng cái Ta Ãy thÜ©ng còn, không thay Ç°i, nhÜ nh»ng ngoåi Çåo chÃp có thÀn ngã hay có linh hÒn thÜ©ng trø.

ThÀn ngã là lÓi chÃp cûa "SÓ luÆn sÜ". H cho r¢ng mi chúng ta có m¶t thÀn ngã t¿-tåi, trong såch, nhÜng vì phân bit, nên nhÆn thÃy có vÛ trø vån h»u, rÒi sanh lòng Üa muÓn, bÕ mÃt thÀn ngã t¿-tåi trong såch Ãy. VÆy muÓn cho thÀn ngã ÇÜ®c giäi thoát, thì phäi dÙt ht các món phân bit. DÙt cho såch ht, không thÃy, không nghe, không bit n»a, thì thÀn ngã m§i hin l¶ ra, và khi Ãy m§i nhÆn bit r¢ng mình m§i sanh ra có vÛ trø. H cho nhÜ th là rÓt ráo, mà không bit thÀn ngã Ãy cÛng chÌ là vng-thÙc mà thôi.

Còn linh hÒn là lÓi chÃp cûa Ça sÓ thÀn giáo. H cho r¢ng duy có xác thÎt cht, chÙ cái linh hÒn trong trÜ©ng h®p nào cÛng vÅn nhÆn bit mình, bit ngÜ©i, cÛng thÃy nghe nhÜ xác thÎt, không bao gi© cht.

NhÜng s¿ thÆt không phäi th: cái tâm cûa chúng ta không thÜ©ng chút nào ht. Nó thay Ç°i luôn, khi nhÕ khác, khi l§n khác, khi có hc khác, khi chÜa hc khác, khi vui khi buÒn, khi thÜÖng khi ghét, khi chuyên nim v m¶t ch, khi tän mác ra các trÀn duyên... thÆt không có gì là thÜ©ng ht. Nó là tâm pháp vô thÜ©ng, có thay Ç°i Çû cách, tuÿ ch tu tÆp cûa mình mà tin hoá. Nu tâm là thÜ©ng thì không có sanh tº. Nu tâm là thÜ©ng thì dù có tu hành cÛng không tæng trܪng, khi ngÜ©i dÓt cÙ dÓt, ngÜ©i vøng cÙ vøng, ngÜ©i d» cÙ d». Nu tâm là thÜ©ng thì không có nhân quä, tu cÛng chØng Ãy mà không tu cÛng chØng Ãy, d» cÛng chØng Ãy mà lành cÛng chØng Ãy, cho Çn ngÜ©i hc, ngÜ©i klhông hc cÛng nhÜ nhau, ch£ng có gì sai khác, thay Ç°i cä.

Vì muÓn ÇÓi trÎ cái vng chÃp kia, nên PhÆt m§i dåy phép quán "Tâm vô thÜ©ng", Ç chúng sanh nhÆn bit r¢ng cái tâm không phäi nhÜ m¶t vÆt bÃt bin vô døng, không phäi là cái "ta" ch¡c thÆt muôn Ç©i, rÒi nÜÖng vào Çó mà sanh ra không bit bao nhiêu là vng tܪng phin não. Nh»ng tánh tham, sân, si, mån, nghi, ác kin ... Çu do ngã chÃp mà sanh ra cä.

Låi cÛng vì chÃp tâm là thÜ©ng nên chi chi cÛng cho là do bän tánh cûa mình, không th sºa Ç°i ÇÜ®c, nhÜ bäo "tánh tôi hay nóng giÆn, hay tham lam"; "tánh tôi hay Çam mê Ç©n ca xܧng hát"; "tánh tôi thích c© båc rÜ®u chè".

H cho Çó là m¶t lÓi bào ch»a, vì không phäi li tåi h, mà tåi cái bän tánh ch¡c thÆt cûa h nhÜ th rÒi, không làm sao sºa Ç°i ÇÜ®c. Do Çó, h không th nâng cao tâm trí theo con ÇÜ©ng chÖn chánh ÇÜ®c.

VÆy PhÆt tº chúng ta cÀn phäi quan sát cái "tâm vô thÜ©ng", Ç°i cái tâm mê lÀm ra cái tâm giác ng¶, phá trØ ngã chÃp Ç ra khÕi vòng sanh tº luân hÒi.

III.Quán pháp vô ngã. 

Pháp theo ting Phån là Dharma. Tàu dÎch là qu trì, nghïa là n¡m gi» phåm vi cûa mình, nhÜ vuông, tròn, dài,méo... Ç mi khi ngÜ©i ta trông Çn, lin nhÆn bit cái này là vÆt gì, và khÕi lÅn l¶n v§i vÆt khác. Nghïa ch» Pháp r¶ng l§n mênh-mông, chÌ cho tÃt cä mi s¿ vÆt trên vÛ trø, ch£ng nh»ng các vÆt h»u hình, cho Çn các vÆt vô hình tܪng tÜ®ng nhÜ lông rùa, sØng thÕ cÛng gi là Pháp cä.

Còn ngã có nghïa là chû t, là riêng có t¿ tܧng cûa mình. NgÜ©i ta thÜ©ng chÃp các pháp Çu có t¿ tܧng, có cái ngã riêng bit. NgÜ©i có t¿ tܧng cûa ngÜ©i, vÆt có t¿ tܧng cûa vÆt, th gi§i có t¿ tܧng cûa th gi§i, quÓc gia có t¿ tܧng cûa quÓc gia, xã h¶i có t¿ tܧng cûa xã h¶i.

ñã chÃp có t¿ tܧng cûa mình, tÃt nhiên thÃy có t¿ tܧng cûa ngÜ©i khác. ñÓi v§i t¿ tܧng cûa m¶t vÆt, hÍ v mình thì không v ngÜ©i khác, còn v ngÜ©i khác thì không v mình. Do Çó, sinh ra tâm nim nhân, ngã, bÌ, thº, quá trng, khinh rë, tranh chÃp, ÇÃu tranh trong xã h¶i. 

Song, xét cho kÏ thì các pháp nào phäi thÆt có "t¿ tܧng"? Nói v løc trÀn thì s¡c ÇÓi v§i không, Ƕng ÇÓi v§i tÎnh, sanh ÇÓi v§i dit... nào có cái gì riêng m¶t mình thÆt có t¿ tܧng Çâu? TrÀn ÇÓi v§i cæn mà có hình tܧng, cæn ÇÓi v§i trÀn mà có tác døng, ngoài trÀn không có cæn, ngoài cæn không có trÀn. NhÜ th, thì bit tÃt cä các pháp, dù cæn, dù trÀn cÛng Çu không có t¿ tܧng.

Trong kinh Læng Nghiêm có câu: "Nhân duyên hoà h®p, hÜ vng h»u sanh, nhân duyên bit ly, hÜ vng h»u dit". Nghïa là: các nhân duyên nhóm h®p thì giä dÓi có sanh ra, các nhân duyên chia rë, thì giä dÓi gi là cht. VÆy Çû bit: tÃt cä các pháp làm nhân duyên cho nhau, in tuÒng là có, chÙ không có t¿ tܧng. Không có t¿ tܧng là "vô ngã".

Ví nhÜ trong giÃc chiêm bao, vì nhân duyên chiêm bao hin ra thÃy cänh này, cänh khác. ñÜÖng khi Ãy, ngÜ©i chiêm bao cÛng lÀm tܪng là thÆt có, Çn khi thÙc dÆy; m§i nhÆn ra nó là cänh giä dÓi trong chiêm bao. Chúng ta cÛng th, vì mê lÀm mà không nhÆn ra ÇÜ®c s¿ giä dÓi cûa s¿ vÆt. Trong khi tâm duyên v§i cänh, cänh duyên v§i tâm, vån pháp hin ra gi»a vÛ trø, chúng ta tܪng là thÆt có. ThÆt ra các pháp Çu không t¿ tܧng, Çu là "vô ngã".

Chúng ta không bit l "pháp vô ngã" cho nên, ngoài bÎ hoàn cänh kích thích, trong bÎ phin não lay Ƕng, quay cuÒng theo s¿ múa rÓi cûa giä cänh. Vì th, tuy muÓn t¿ tåi mà chÜa lúc nào chúng ta ÇÜ®c t¿ tåi, muÓn an vui mà chÜa lúc nào ÇÜ®c an vui, muÓn thÜ©ng trø mà vÅn trôi læn trong vòng sanh tº...

Nu chúng ta chÙng ÇÜ®c pháp vô ngã rÒi, thì m¶t th vô ngã trùm kh¡p cä th gi§i. Cänh cÛng vô ngã, tâm thÙc cÛng vô ngã, thì còn cái chi mà ghét, mà thÜÖng, mà phäi chÎu sanh tº luân hÒi n»a?

Pháp vô ngã là lÓi tu giäi thoát rÓt ráo. Nu ai ai cÛng bit tu hånh vô ngã m¶t Çôi phÀn thì Çâu còn s¿ ích k håi nhân, và cänh tÜ®ng th gi§i hoà bình Çâu phäi m¶t Çiu không th th¿c hin ÇÜ®c.

IV.Quán th thÎ kh°. 

Th là nhÆn, nhÆn lãnh. Th thÎ kh° nghïa là có nhÆn lãnh là có kh°.

NhÆn lãnh Çây là nhÆn lãnh cái gì?

Và vì sao nhÆn lãnh låi kh°.

NhÆn lãnh ª Çây có m¶t nghïa vô cùng r¶ng rãi, nghïa là nhÆn lãnh tÃt cä nh»ng gì mà ngÜ©i Ç©i có th nhÆn ÇÜ®c trong cu¶c sÓng. Trܧc tiên nhÆn lãnh cái thân này là cái thân riêng cûa ta, cái tâm này là cái tâm riêng cûa ta. S¿ th nhÆn này là nguÒn gÓc ÇÀu tiên Ç th nhÆn nh»ng cái khác v sau: Ç gi» gìn thân mång, ta th cái æn, cái m¥c, th cái ª, th s¡c, thanh, hÜÖng, vÎ , xúc, th nh»ng cái gì làm cho ta khoái trá, thích thú vui vÈ. Và lòng tham càng nhiu, thì th låi càng l¡m. TØ cái th cÀn thit cho cu¶c sÓng, ta tin dÀn nh»ng cái th ít cÀn thit, rÒi Çn nh»ng cái th xa xÌ, thØa thäi vô ích, nhÜng vì thói quen góp nh¥t, tham lam, ta không th bÕ qua ÇÜ®c. Nói tóm låi, mi chúng sanh, mi cu¶c Ç©i là m¶t chui th nhÆn liên tip. 

Vì chính s¿ th nhÆn Ãy là mÀm chính cûa Çau kh°.

Trܧc tiên ta th nhÆn cu¶c Ç©i; nhÜng cu¶c Ç©i là gì nu không phäi là m¶t trÜ©ng Çau kh°, nhÜ chúng ta Çã thÃy trong phÀn kh° Ç? Nào sanh, nào lão, nào bnh, nào tº, nào yêu mà phäi xa lìa, nào oán mà phäi g¥p g« v.v... thÆt là toàn nh»ng kh°, nhÜng Çó m§i nói Çn nh»ng ni kh° cæn bän. Ngoài ra, còn bao nhiêu ni kh° khác, cÛng do th mà ra nhÜ: nhÆn ÇÜ®c m¶t cái gì cho là qu thì nÖm n§p s® mÃt, lo tìm kim cách này, chܧc n Ç gi» gìn nó. NhÜng cu¶c Ç©i Çã là vô thÜ©ng thì còn có cái gì là tÒn tåi mãi. Ngay cu¶c Ç©i cûa ta mà cÛng không gi» mãi ÇÜ®c thì còn cái gì gi» ÇÜ®c n»a? Do Çó, sanh buÒn thÜÖng, tic nuÓi, mÃt æn, bÕ ngû. Và ngÜ©i càng th nhiu chØng nào låi càng kh° chØng Ãy. KÈ giàu thì s® mÃt cûa, kÈ có ÇÎa vÎ thì s® mÃt ÇÎa vÎ, kÈ có ngÜ©i yêu ÇËp thì s® mÃt ngÜ©i yêu, kÈ có danh vng l§n thì s® mÃt danh vng...

NhÜng có phäi muÓn th lãnh thì bao gi© cÛng ÇÜ®c th lãnh theo muÓn Çâu? Th mà may g¥p thuÆn cänh thì ÇÜ®c thoä då trong phút ÇÀu tiên, nhÜng th mà g¥p nghÎch cänh thì càng thêm Çau kh°. ª Ç©i, thuÆn cänh thì ít, mà nghÎch cänh thì quá nhiu. ThÜ©ng thÜ©ng, ta ngºa tay mong nhÆn lãnh m¶t cái này, mà m¶t cái trái ngÜ®c khác låi rÖi vào tay ta! Do Çó, sanh giÆn d», thÃt vng, kh° Çau.

ñó là nghïa cûa "Th thÎ kh°". Phép quán này møc Çích ÇÓi trÎ bnh tham là m¶t bnh trÀm trng nhÃt trong các bnh phin não, Çã æn sâu gÓc rÍ trong lòng chúng sanh tØ lâu Ç©i lâu kip.

VÆy PhÆt tº chúng ta, muÓn dit trØ tánh tham, phäi quán "th thÎ kh°". Ta phäi luôn luôn nh§ l©i PhÆt dåy: kÈ có lãnh th thì có kh°; càng lãnh th nhiu thì càng kh° l¡m. Càng ít lãnh th thì kh° Çau càng vÖi. TÃt nhiên chúng ta không th xä bÕ tÃt cä trong m¶t lúc; nhÜng chúng ta tuÀn t¿ xä nh»ng gì dÍ xä, có th xä ÇÜ®c, rÒi Çi dÀn Çn nh»ng cái khó xä. Càng xä chØng nào låi càng nhË gánh Çau thÜÖng. NgÜ©i Ç©i thÜ©ng cho r¢ng càng gánh nhiu vàng båc châu báu, danh vng, ÇÎa vÎ, s¡c ÇËp, vui thú låi càng sܧng; nhÜng Çã gi là gánh thì gánh gì cÛng là gánh, và càng gánh n¥ng thì vai càng Çau, chân càng mõi, Çi càng chÆm, tóm låi, càng kh° nhiu. Trái låi, nu ta không lãnh th, nhÜ s¡c ÇËp, mùi ngon, vÎ lå v.v... thì thân tâm ta không bÎ lay Ƕng. ñÓi v§i cänh, ta thÃy không có gì Çáng Üa, cÛng không có gì Çáng ghét; không có gì Çáng vui mØng, cÛng không có gì Çáng kh° sª. NhÜ th m§i ÇÜ®c an nhiên, t¿ tåi, thoát vòng kh° Çau.

V.Kt luÆn:

"TÙ nim xÙ" là giáo l cæn bän trong phÀn ñåo-Ç. Có hiu ÇÜ®c giáo l này m¶t cách tÜ©ng tÆn thì s¿ tu hành m§i v»ng ch¡c ÇÜ®c. Nó Çánh Ç° ÇÜ®c m¶t cách rÓt ráo bÓn thành kin sai lÀm l§n lao cûa con ngÜ©i: tܪng thân mình là qu báu tÓt ÇËp trong såch, tܪng tâm mình là vïnh viÍn thÜ©ng còn, nhÜ m¶t linh hÒn bÃt dit; tܪng mi s¿ vÆt trên Ç©i này là ch¡c thÆt trÜ©ng c»u; tܪng thu nhÆn tom góp ÇÜ®c nhiu chØng nào thì sung sܧng chØng Ãy.

NhÜng s¿ thÆt låi rÃt trái ngÜ®c:

a.Thân thì bÃt tÎnh, nhÜ m¶t cái Çãy Ç¿ng ÇÒ dÖ, không Çáng nâng niu chìu chu¶ng.

b.Tâm thì vô thÜ©ng, luôn luôn bin Ç°i theo v§i hoàn cänh bên ngoài, không có gì là trÜ©ng tÒn bÃt dit.

c.Pháp thì vô ngã, không có t¿ tánh nhÃt ÇÎnh, không ch¡c th¿c mà Çu là nhÜ huyÍn nhÜ hoá.

d.Th thì kh°; ch£ng hån, ta th lãnh cái thân, thì cái thân là dÖ bÄn; ta th lãnh cái tâm, thì tâm là vô thÜ©ng và luôn luôn bin Ç°i; ta th lãnh s¿ vÆt ª chung quanh, thì s¿ vÆt Çu là giä trá, nhÜ khói, nhÜ mây. Do Çó, càng th lãnh nhiu chùng nào thì låi càng Çau kh° nhiu chØng Ãy.

VÆy chúng ta phäi luôn luôn quán sát, ghi nh§ bÓn s¿ thÆt trên Çây. Càng chÙng ÇÜ®c bÓn s¿ thÆt Ãy chØng nào thì s¿ chÃp ngã, chÃp pháp, tham, sân, si, låi càng vÖi dÀn chØng Ãy.

PhÆt tº càng n¡m v»ng bÓn s¿ thÆt Ãy chØng nào, thì s¿ tu hành theo các môn trong ñåo Ç sau này, nhÜ bÓn món chánh cÀn, bÓn món nhÜ--túc, ngÛ cæn, ngÛ l¿c v.v... m§i dõng mãnh và chóng có kt quä chØng Ãy. 

C.TÙ Chánh CÀn

Nh© TÙ Nim XÙ, chúng ta Çã thÃy rõ s¿ thÆt cûa Ç©i. ñó là: thân bÃt tÎnh, tâm vô thÜ©ng, pháp vô ngã và th thÎ kh°. ThÃy rõ ÇÜ®c s¿ thÆt Çau kh° Ãy rÒi, chúng ta phäi gia công, cÓ sÙc làm th nào Ç thoát ra ngoài móng vuÓt nguy him cûa chúng.

MuÓn th, s¿ siêng næng, tinh-tÃn là Çiu kin trên ht trong công cu¶c giäi thoát cûa chúng ta.

Ngoài Ç©i cÛng nhÜ trong Çåo, mi ngÜ©i muÓn Çåt ÇÜ®c kt quä tÓt ÇËp trong Ç©i mình thì phäi luôn luôn gia công g¡ng sÙc. NhÃt là ngÜ©i tu hành, mà cái quä là xuÃt trÀn, cái cÙu cánh là an vui vïnh viÍn, thì s¿ gia công, sÙc cÓ g¡ng låi càng phäi bn bï, dëo dai vÜ®t b¿c m§i thành t¿u ÇÜ®c.

HÖn ai cä, ÇÙc PhÆt hiu rõ s¿ quan trng cûa s¿ tinh tÃn, nên Çã dåy bäo chúng ta, trܧc khi Çi sâu vào ñåo, phäi chuÄn bÎ nh»ng phÜÖng tin cÀn thit, phäi tÕ rõ m¶t thái Ƕ quyt tâm: Quyt tâm xa lánh Çiu d» và th¿c hin nh»ng Çiu lành. ñó là nghïa cûa TÙ Chánh CÀn.

I.ñÎnh nghïa TÙ Chánh CÀn:

TÙ Chánh CÀn là bÓn phép siêng næng tinh-tÃn h®p v§i chánh Çåo. BÓn phép tinh-tÃn Ãy là:

- Tinh tÃn ngæn ngØa nh»ng Çiu ác chÜa phát sinh.

- Tinh-tÃn dÙt trØ nh»ng Çiu ác Çã phát sinh.

- Tinh-tÃn phát trin nh»ng Çiu lành chÜa phát sinh.

- Tinh-tÃn tip tøc phát trin nh»ng Çiu lành Çã phát sinh.

II.Quan nim v Çiu d» và Çiu lành trong ñåo PhÆt:

Trܧc khi làm Çiu lành, tránh Çiu d», chúng ta phäi bit rõ th nào là lành, th nào là d». Nh»ng Çiu d» là nh»ng Çiu gì có th làm t°n håi cho mình và ngÜ©i trong hin tåi cÛng nhÜ trong tÜÖng lai. Chúng bao gi© cÛng nghÎch v§i tØ bi, bình Ç£ng, trí-tu và chân-l.

Trái låi, nh»ng Çiu lành là nh»ng Çiu có th l®i ích cho mình và ngÜ©i, trong hin tåi cÛng nhÜ trong tÜÖng lai. Chúng bao gi© cÛng h®p v§i tØ-bi, bình-Ç£ng, trí-tu và chân-l.

V§i hai ÇÎnh nghïa này, không phäi Ç®i Çn khi phát l¶ ra b¢ng hành Ƕng, m§i gi là lành hay d». Ngay trong nghï, và quan trng nhÃt là nghï cÛng Çã phân bit ÇÜ®c lành hay d» rÒi. Theo Çåo PhÆt, ba nÖi phát sinh cûa lành hay d» là: thân, khÄu, . NhÜ th, m¶t cº chÌ, m¶t l©i nói hay m¶t nghï, Çu có th là lành hay d». Do Çó, ñÙc PhÆt dåy chúng ta phäi ngæn ngØa nh»ng Çiu d», hay th¿c hin nh»ng Çiu lành, ngay khi chúng ta còn ª trong thÙc. (Xem låi bài ThÆp Thin).

III.N¶i dung cûa TÙ Chánh CÀn:

a.Tinh tÃn ngæn ngØa nh»ng Çiu ác chÜa phát l¶:

Tâm mình chÜa móng tܪng nh»ng Çiu ác thì mình phäi rán gi» gìn, ÇØng cho nó phát khªi lên, cÛng nhÜ s®i dây bu¶c mÛi con trâu, km nó, không cho nó æn lúa.

Sau Çây là m¶t ít thí dø cø th có th xäy ra hàng ngày trong Ç©i sÓng chúng ta:

1.Khi chúng ta muÓn t° chÙc m¶t cu¶c Çi sæn b¡n, Ç lÃy thÎt rØng cøng ly Çánh chén v§i bån bè, nhÜng chúng ta låi nghï: "Ta Çã là Ç tº PhÆt, Çã th tam quy, trì ngÛ gi§i rÒi, không lë dám quên l©i hÙa nguyn, sát håi chúng sanh và uÓng rÜ®u?" Th là chúng ta không thi hành cu¶c Çi sæn b¡n n»a.

2.Khi phát khªi tâm gian lÆn, muÓn lÆp mÜu k lÃy cûa ngÜ©i, chúng ta lin xét låi r¢ng: "Cûa mình mÃt mình bit buÒn rÀu, thì cûa ngÜ©i mÃt ngÜ©i Çâu có vui? Vä låi, mình Çã nguyn trn Ç©i không tham lam m¶t vÆt nhÕ cûa ai, lë nào mình dám quên l©i th nguyn?" Sau khi nghï th rÒi, chúng ta không thi hành mÜu k Çen tÓi trên n»a.

3.Khi móng tâm hoa nguyt, chúng ta nghï låi r¢ng: :Mình Çã nguyn trn Ç©i không tà dâm, thì phäi trì chí gi»-gìn tit hånh". Và do nghï Ãy, chúng ta ngæn chÆn ÇÜ®c lòng hoa nguyt.

4.Khi muÓn nói dÓi Ç cho ÇÜ®c vic riêng cûa mình, chúng ta lin nghï r¢ng: "Mình Çã ngun trn Ç©i nói l©i ngay thÆt, thì phäi cÓ g¡ng gi» cho trn l©i th nguyn". Nh© th chúng ta khÕi phåm t¶i vng ng».

Nói tóm låi, mi khi tâm chúng ta móng lên m¶t nghï sai quÃy, muÓn th¿c hin m¶t Çiu ác gì, chúng ta phäi tìm nh»ng l do chính Çáng, tܪng nghï Çn hÆu quä tai håi cûa nó, Ç dÆp t¡t ngay nh»ng nghï bÃt chính, và ngæn ngØa không Ç cho nó phát sinh trong hành Ƕng.

NgÜ©i tu hành s® các gi¥c phin não, si mê len lÕi vào tâm mình cܧp mÃt cûa báu công ÇÙc, nên luôn luôn cÄn thÆn gi»-gìn, nhÜ ngÜ©i giàu gi» cûa: ngæn tÜ©ng, Çóng ngõ, bÕ tû, khoá ch¥t không Ç cho kÈ gian vào nhà tr¶m mÃt.

S¿ ngæn chÆn gi»-gìn không cho Çiu ác phát khªi này, không phäi hån cu¶c trong m¶t th©i gian nhÃt ÇÎnh, mà trái låi, phäi tip tøc luôn luôn trong tØng sát na, tØng giây phút, tØng ngày tháng, tØng næm này sang næm khác, cho Çn chØng nào tâm mình ÇÜ®c thuÀn thøc an nhiên, không nghï Çn Çiu ác n»a m§i thôi. Công cu¶c ngæn chÆn này, Çòi hÕi m¶t s¿ siêng næng, tinh-tÃn dÈo dai, bn bï m§i có hy vng thành t¿u ÇÜ®c nhÜ muÓn.

b.Tinh tÃn trØ nh»ng Çiu ác Çã phát l¶: Trong Ç©i sÓng cûa chúng ta, nhÃt là khi chÜa hiu bit PhÆt Pháp và không tu hành, chúng ta Çã phåm rÃt nhiu t¶i ác. Nh»ng t¶i ác này làm cho tâm chúng ta càng ngày càng tÓi tæm, lu m©, nhÜ m¶t tÃm gÜÖng bÕ lâu ngày, không ai chùi rºa, không th soi ÇÜ®c n»a. Nay chúng ta Çã nhÆn thÃy cái nguy håi cûa nh»ng Çiu ác, thì chúng ta phäi quyt tâm dÙt trØ. ñiu ác không ª Çâu xa, chúng phát l¶ chính trong thân, khÄu, cûa mi chúng ta. VÆy trØ t¶i ác, tÙc là ngæn chÆn không cho thân, khÄu, chúng ta tip tøc tåo nghip d» n»a. NhÜng cái Çà t¶i li, nhÜ cái Çà cûa m¶t chic xe xuÓng dÓc, càng xuÓng càng mau, càng mãnh lit. Cho nên muÓn dit trØ t¶i li, chúng ta phäi vÆn døng nhiu nghÎ l¿c, nhiu cÓ g¡ng, phäi luôn luôn siêng næng tinh-tÃn. ñ ngæn chÆn cái Çà t¶i li, PhÆt tº chúng ta phäi luôn luôn nh§ nghï nhÜ vÀy:

1.Sát sanh là Çiu ác Çã gây t¶i li cho mình phäi m¡c n® máu thÎt và mång sÓng, låi làm håi cho ngÜ©i lÅn vÆt.

2.Tr¶m cܧp làm kh° cho ngÜ©i bÎ nghèo Çói, rách rܧi, buÒn rÀu, Çau kh° không th k xit.

3.Tà dâm là Çiu không h®p lÍ tit, thÜ©ng gây s¿ rÓi ren trong gia Çình và nhÃt là mang ting xÃu h°, làm mÃt phÄm giá con ngÜ©i.

4.Nói dÓi mÃt lòng tin cÆy.

5.Nói thêu dt làm chia lìa ân nghïa.

6.Nói lÜ«i hai chiu làm tæng trܪng oán thù.

7.Nói l©i hung ác, trܧc dÖ ming mình, sau chiêu lÃy hoå.

8.Ham muÓn quá sÙc (tham) thÃy mình thiu mãi, càng kh° thân nhc trí.

9.GiÆn h©n tÙc tÓi, lºa sân n°i lên, làm hÜ công, hÕng vic và bao nhiêu rØng công ÇÙc Çu tiêu tan.

10.Si mê không rõ chánh tà, m© ám chân l, gây Çû các t¶i.

Xét nhÜ vÆy rÒi, nu t¶i ác Çã trót l« sinh, thì bÃt cÙ t¶i nào ch£ng hån, chúng ta phäi Çoån trØ tÆn gÓc rÍ, ÇØng cho nó Çâm chÒi nÄy nhánh n»a. Trong lúc Çó chúng ta låi huân tÆp các håt giÓng lành thay th vào tång thÙc, thì lÀn hÒi chúng ta së trª thành ngÜ©i thuÀn thin.

c.Tinh tÃn làm phát l¶ nh»ng Çiu lành chÜa phát l¶: Nhiu khi chúng ta có nh»ng -ÇÎnh hay ÇËp, muÓn giúp ích ngÜ©i này, nâng Ç« ngÜ©i khác, nhÜng vì tánh giäi-Çãi, hay thiu nghÎ-l¿c, chúng ta không th¿c hin nh»ng -ÇÎnh tÓt ÇËp Ãy. NhÜ th, dù có thin chí bao nhiêu, cÛng không Çem låi l®i ích gì cho ta và cho ngÜ©i chung quanh cä. MuÓn tåo nh»ng thin nghip, nhÜ l©i nói hoà nhã v§i mi ngÜ©i trong mi trÜ©ng h®p, bÓ thí cho ngÜ©i nghèo túng, giúp Ç« cho ngÜ©i có công æn vic làm, thì chúng ta ÇØng chÀn ch©, mà trái låi, phäi hæng hái, tinh-tÃn làm ngay. Ta phäi luôn luôn thúc ÇÄy ta, bin nh»ng nghï tÓt thành hành Ƕng. NgÜ©i Pháp có câu tøc ng» rÃt có nghïa, Ç châm bim nh»ng ngÜ©i có d¿ ÇÎnh tÓt mà không bao gi© th¿c hin: "ñÎa ngøc lót ÇÀy nh»ng d¿ ÇÎnh tÓt". (L'enfer est pavé de bonnes intentions). ThÆt Çúng nhÜ vÆy, ª Ç©i có bao nhiêu ngÜ©i có nhiu thin chí, có ÇÎnh làm Çiu hay Çiu phäi, nhÜng cho Çn cht vÅn chÜa th¿c hin ÇÜ®c, và mang theo xuÓng ÇÎa ngøc.

d.Tinh tÃn tip tøc phát trin nh»ng Çiu lành Çã phát l¶: Nh»ng Çiu lành khi Çã phát l¶ ra hành Ƕng rÒi, chúng ta ÇØng cho th là vØa, là Çû, không cÀn phäi cÓ g¡ng nhiu thêm n»a.

Khi chúng ta làm m¶t Çiu trn lành, chúng ta có l®i v hai phÜÖng din: m¶t m¥t ngæn chÆn Çiu ác không cho tác håi; m¶t m¥t, làm Çiu thin có l®i ích cho mình và cho ngÜ©i. Ch£ng hån, nhÜ khi chúng ta th gi§i không sát sanh và th¿c hành theo gi§i Ãy, là chúng ta vØa ngæn chÆn s¿ git håi ngÜ©i và vÆt, mà vØa chu¶c ngÜ©i và phóng sinh n»a. Các gi§i khác cÛng vÆy, nghïa là m¶t m¥t vØa "chÌ ác", m¶t m¥t vØa "tu thin", rÒi cÙ nhÜ th mà siêng næng tinh-tÃn luôn luôn m§i ÇÜ®c. Chúng ta phäi tÆp làm Çiu thin cho thÆt thuÀn thøc, cho thành thói quen, cho Çn khi mi nghï, mi l©i nói, mi vic làm Çu thin cä m§i ÇÜ®c.

IV.Ý nghïa r¶ng l§n và diu døng cûa TÙ Chánh CÀn:

TÙ chánh cÀn là bÓn phép siêng næng chân chánh trong công cu¶c dit trØ t¶i ác và phát trin Çiu thin. Nó bao gÒm tÃt cä nh»ng quy Çiu cæn bän thit yu cûa mi tôn giáo, Çåo ÇÙc, luân-l.

ThÆt th, nu suÓt Ç©i, chúng ta chÌ theo cho Çúng bÓn phép siêng næng là: ngæn ngØa không cho nh»ng Çiu ác phát sinh, dit trØ nh»ng Çiu ác Çã l« phát sinh, thúc ÇÄy th¿c hin nh»ng Çiu lành vØa mÓng lên ª trong tâm, và tip tøc th¿c hin nhiu hÖn n»a nh»ng Çiu lành Çã th¿c hin ÇÜ®c; nu chúng ta tinh-tÃn làm nhÜ th, thì ch¡c ch¡n chúng ta së Çåt ÇÜ®c ÇÎa vÎ Thánh-hin. 

                                                     D.TÙ NhÜ Ý Túc

Sau khi Çã nhÆn rõ ÇÜ®c chân tܧng cûa cõi Ç©i (tÙ nim xÙ), Çã quyt tâm bÕ ác theo thin (tÙ chánh cÀn), hành giä muÓn Çi xa trên ÇÜ©ng Çåo, cÀn phäi våch cho mình m¶t hܧng tin nhÃt ÇÎnh và phäi có m¶t thái Ƕ quyt tâm nh¡m theo Çúng hܧng Çã våch mà Çi, không nhìn ngang, nhìn ngºa, không mong ܧc cái này cái khác. Hành giä chÌ quyt Çi m¶t ÇÜ©ng, tÆp trung tÃt cä mong ܧc, chú nguyn, chí, næng l¿c tinh thÀn cûa mình vào Çó cho Çn khi ÇÜ®c toåi nguyn nhÜ m§i thôi.

MuÓn ÇÜ®c nhÜ th, hành giä phäi tu theo pháp môn "TÙ nhÜ--túc", m¶t trong nh»ng pháp môn cûa ñåo ñ.

I.ñÎnh nghïa:

TÙ nhÜ túc là bÓn phép thin ÇÎnh. Nói cho rõ Çó là bÓn phÜÖng tin giúp chúng ta thành t¿u các tam-ma-ÇÎa (Samadhi:chánh ÇÎnh), vì th nên cÛng gi là ÇÎnh pháp. "NhÜ " là ÇÜ®c nhÜ mình muÓn. "Túc" là chân, có nghïa nÜÖng t¿a, mà cÛng có nghïa là ÇÀy Çû. TÙ nhÜ--túc có nghïa là bÓn phép làm nÖi nÜÖng t¿a cho các công ÇÙc thin ÇÎnh, thÀn thông ÇÜ®c thành t¿u mÏ-mãn nhÜ muÓn cûa mình. Bªi l do Ãy, nên cÛng gi nó b¢ng tên TÙ-thÀn-túc. LuÆn Câu-xá quyn 25 có nói: "Vì sao ÇÎnh gi là ThÀn túc? - Vì các công ÇÙc linh diu thù th¡ng Çu nÜÖng nÖi bÓn ÇÎnh này mà ÇÜ®c thành t¿u."

BÓn ÇÎnh Ãy là:

·Døc nhÜ túc;

·Tinh-tÃn nhÜ--túc;

·NhÃt tâm nhÜ--túc;

·Quán nhÜ--túc.

II.Døc nhÜ--túc:

Døc là mong muÓn. Mong muÓn m¶t cách thit tha, mong muÓn cho kÿ ÇÜ®c, mong muÓn cho Çn khi mãn nguyn m§i thôi. ñó gi là døc nhÜ--túc. NhÜng mong muÓn cái gì? Tåi sao Çã là PhÆt tº mà còn "døc", còn mong muÓn?

Trܧc tiên chúng ta nên nhÆn ÇÎnh rõ ràng tính chÃt cûa s¿ mong muÓn ª Çây. Có thÙ mong muÓn thoä mãn nh»ng thú tánh, nh»ng tham vng: Çó là mong muÓn t¶i li, nên dit trØ. Có thÙ mong muÓn hܧng thÜ®ng, trong lành, nhÜ mong muÓn sÓng m¶t cu¶c Ç©i ÇËp Çë, thanh cao, mong muÓn ÇÜ®c giäi thoát ra ngoài bin kh° sanh tº: Çó là thÙ mong muÓn h®p l, Çáng khuyn khích. NgÜ©i PhÆt tº mong muÓn ÇÜ®c thành Çåt pháp thin ÇÎnh mình Çang tu, Ç tin lên chÙng các Thánh quä. ThÙ mong muÓn này rÃt cÀn cho ngÜ©i tu hành; nu không mong muÓn thit tha, mãnh lit thì khó mà Çi Çn Çích giäi thoát ÇÜ®c. ñây cÛng là m¶t s¿ cäi chính rÃt hùng hÒn Ç Çánh tan quan nim sai lÀm cho r¢ng: ngÜ©i PhÆt tº phäi dit døc, mà dit døc là dit tÃt cä, dit luônm cä s¿ sÓng. Th¿c ra dit døc ª Çây tÙc là døc vng, dit nh»ng phÀn ham muÓn xÃu xa Çê hèn, làm cho con ngÜ©i bÎ Çoå xuÓng hàng thÃp thÕi nhÜ loài súc sanh, ÇÎa ngøc, chÙ có Çâu dit luôn cä nh»ng chí nguyn, nh»ng mong ܧc, nh»ng ÇÙc tính tÓt ÇËp cûa con ngÜ©i? S¿ mong muÓn sau này, ngÜ©i PhÆt tº không bao gi© läng quên, trái låi, h trút cä tâm tÜ hܧng v cái Çích mình Çang nh¡m, nh»ng pháp mình Çang tu. NgÜ©i th gian Üa thích vÆt døc månh më nhÜ th nào, thì ngÜ©i tu hành mong muÓn thành t¿u nh»ng pháp thin ÇÎnh cûa mình cÛng månh më nhÜ th Ãy. Có nhÜ th, hành giä m§i tæng tin mãi trên bܧc ÇÜ©ng tu hành cûa mình.

III.Tinh-tÃn nhÜ--túc:

Tinh tÃn là dÛng mãnh, chuyên nhÃt vào pháp thin-Çinh mình Çang tu. PhÀn trên chÌ m§i là s¿ ܧc muÓn. S¿ ܧc muÓn dù ÇËp Çë bao nhiêu mà không ra công, g¡ng sÙc, luôn luôn bn tâm v»ng chí, nghïa là thiu s¿ tinh-tÃn dõng mãnh, thì ܧc muÓn muôn Ç©i cÛng chÌ là ܧc muÓn suông thôi.

Tinh-tÃn không phäi chÌ là s¿ hæng hái bÒng b¶t trong chÓc lát, nhÜ s¿ Ò åt, bÓc cháy cûa ngn lºa rÖm. Tinh-tÃn là nghÎ l¿c tu tÆp månh më, thÜ©ng h¢ng, không bao gi© gián Çoån. Trong kinh Di-Giáo, ÇÙc Th-Tôn có dåy: "... NhÜ ngÜ©i kéo cây lÃy lºa, cây chÜa nóng Çã thôi, tuy muÓn ÇÜ®c lºa, nhÜng khó th ÇÜ®c".

VÆy ngÜ©i muÓn chÙng Çåo quä, phäi thÜ©ng tinh-tÃn ÇÀy Çû nhÜ mình ܧc nguyn. 

IV.NhÃt tâm nhÜ--túc:

NhÃt tâm là tâm chuyên nhÃt vào ÇÎnh cänh, không bao gi© tán loån. M¶t con sông l§n, nu bÎ chia nhiu nghành tÃt nhiên sÙc chäy cûa nó bÎ yu. Trái låi, m¶t giòng suÓi nhÕ, nu chÌ chäy m¶t ÇÜ©ng, cÛng Çû sÙc xoi thûng Çá. NgÜ©i tu hành, tâm ÇÜ®c chuyên nhÃt, không bÎ tán loån thì muôn s¿ Çu thành. PhÆt có dåy: "NhÜ ngÜ©i chÙa nܧc, khéo gi» b© Çê, ngÜ©i tu hành gi» nܧc trí tu cÛng vÆy, phäi khéo tu thin ÇÎnh, ch§ cho tán Ƕng.

V.Quán nhÜ--túc:

Quán nghïa là dùng trí-tu sáng suÓt, quán sát pháp mình Çang tu. Quán trí Ãy do ÇÎnh mà phát sinh, trí Ãy là tÎnh trí. Vì tÎnh cho nên nó có th nhÜ thÆt thông Çåt thÆt nghïa (chân l) cûa các pháp (vÛ trø).

VI.Tóm t¡t -nghïa và diu-døng cûa TÙ NhÜ-Ý-Túc.

Sª dï Døc, Tinh-tÃn, NhÃt tâm và Quán Çu ÇÜ®c gi là NhÜ--túc; vì chúng là nh»ng thÙ Ç cho tÃt cä công ÇÙc tu hành, thÀn l¿c nÜÖng vào Çó mà phát sanh, h®p nhÜ muÓn cûa hành giä.

BÓn phép này là bÓn nÃc thang k tip theo nhau, Ç ÇÜa hành giä tØ cái nhân h»u lÆu mê m©, Çn cái nhân vô lÆu giäi thoát: Trܧc ht, do tâm h¢ng mong muÓn (Døc), cho nên s¿ tu tÆp càng dÛng mãnh (tinh-tÃn); nh© s¿ tu tÆp dÛng mãnh, nên phin não tiêu, tán Ƕng ht, do Çó tâm ÇÜ®c chuyên nhÃt (nhÃt tâm), nh© tâm chuyên nhÃt nên quán trí ÇÜ®c thanh tÎnh mãnh l®i (quán), và có næng l¿c phá tan c¶i gÓc vô minh.

Khi vô minh ht, thì vô sÓ nghip chܧng phäi tiêu, h¢ng sa trí, ÇÙc phát hin. NgÜ©i tu hành, khi trí tu và công ÇÙc viên mãn, tÙc kh¡c ÇÀy Çû vô biên thÀn døng trong s¿ hin thân, hin Ƕ, Ç cÙu kh° chúng sanh, chÙ có phäi Çâu chÌ khi chÙng ÇÜ®c løc thông m§i ÇÜ®c t¿ tåi?

E.NgÛ cæn - NgÛ L¿c 

Trong 37 món tr® Çåo, ngÛ cæn ngÛ l¿c là nh»ng pháp qu báu, cÛng quan trng nhÜ các pháp khác; có th ÇÜa ngÜ©i tu hành tØ ÇÎa vÎ phàm phu Çn các thánh quä trong ba thØa. Chúng là phøc sÙc trang nghiêm, là phÜÖng tin công hiu giúp ngÜ©i th£ng tin trên ÇÜ©ng tu Çåo, chÙng quä.

I.ñÎnh nghïa NgÛ cæn:

NgÛ cæn là næm cæn. Cæn là cæn bän, là gÓc rÍ, là nguÒn gÓc Ç tÃt cä các thin pháp xuÃt hin.

LuÆn Trí-Ƕ, quyn thÙ 10 giäi r¢ng: "Næm cæn này là cæn bän Ç phát ra tÃt cä thin pháp." Næm cæn Ãy là: Tín cæn, TÃn cæn, Nim cæn, ñÎnh cæn và Tu cæn.

II.N¶i dung cûa næm cæn:

a.Tín cæn: Tín cæn là lòng tin månh më v»ng ch¡c. Lòng tin này không giÓng nhÜ lòng tin mù quáng, vô Çiu kin, bÃt chÃp l trí cûa phÀn nhiu các ngoåi Çåo. Lòng tin ª Çây là con ÇÈ cûa l trí, là kt quä cûa s¿ suy luÆn sáng suÓt, cûa s¿ quan sát kÏ càng. ñÙc PhÆt không bao gi© b¡t bu¶c PhÆt tº tin m¶t gì mà không suy luÆn, không giäi thích ÇÜ®c. Vì lòng tin cûa ngÜ©i PhÆt tº khªi tØ trí xét Çoán. Bªi th nên nó vô cùng v»ng ch¡c, mãnh lit. Chính nó là cæn bän phát sinh mi hånh lành. PhÆt dåy: "Tin là mË cûa vô lÜ®ng công ÇÙc". NhÜng PhÆt tº tin cái gì? - PhÆt tº tin Tam Bäo:

1.Tin PhÆt. PhÆt tº bit r¢ng PhÆt là ÇÃng hoàn toàn giác ng¶, giäi thoát. Vì th, PhÆt tº suÓt Ç©i tin tܪng theo PhÆt, Ç hܧng tin Çn giác ng¶, giäi thoát mà PhÆt Çã thân chÙng.

2.Tin Pháp. Pháp là chân l, là s¿ thÆt mà ÇÙc PhÆt Çã khám phá ra và truyn låi cho chúng ta. Pháp là giáo l Çúng nhÜ s¿ thÆt mà ÇÙc PhÆt Çã thuyt minh. Chúng ta tin nh»ng giáo l Ãy, vì ngÜ©i nói ra là ÇÙc PhÆt, Çã thân chÙng ÇÜ®c và Çã giác ng¶ ÇÜ®c nh© giáo l Ãy.

3.Tin Tæng.Tæng là ngÜ©i th¿c hành các giáo l cûa PhÆt Ç giác ng¶ mình và ngÜ©i, là kÈ thay PhÆt ÇÜa cao ngn ÇuÓc chánh pháp sáng ng©i, Ç soi ÇÜ©ng cho chúng sanh. Vì th, PhÆt tº suÓt Ç©i quy hܧng v Tæng.

b.TÃn cæn. TÃn là tinh tÃn. TÃn cæn là dÛng mãnh tinh tÃn trên bܧc ÇÜ©ng tu tÆp, không bao gi© thÓi lui. Nu Çã có lòng tin ch¡c ch¡n mà không tinh tÃn th¿c hin, làm theo nh»ng Çiu mình tin, thì lòng tin suông Ãy trª thành vô døng, không ÇÜa chúng ta Çn Çâu cä.

VÆy cho nên ngÜ©i PhÆt tº Çã tin Tam Bäo, thì phäi luôn luôn tinh tÃn th¿c hành giáo l cûa PhÆt. Theo LuÆn Nhip ñåi ThØa, tinh tÃn có ba thÙ:

1.BÎ giáp tinh tÃn. Nghïa là mang áo giáp tinh tÃn. NgÜ©i PhÆt tº trong cu¶c chin ÇÃu Ç dit trØ Çau kh°, tin t§i giäi thoát, cÀn phäi mang theo áo giáp tinh tÃn, khi Çã xông pha vào trÆn ÇÎa "phin não", khÕi bÎ ma quân häm håi. Nh© có áo giáp Ãy, ngÜ©i PhÆt tº tin tܪng ª næng l¿c cûa mình, hùng dÛng tin t§i, không s® gian nan nguy him, không lùi bܧc trܧc m¶t trª ngåi hay m¶t ÇÎch thû nào.

2.Gia hånh tinh tÃn. Nghïa là luôn luôn g¡ng sÙc, không bao gi© dØng nghÌ trên bܧc ÇÜ©ng Çi Çn giäi thoát. V§i s¿ tinh tÃn này, ngÜ©i PhÆt tº càng tin càng hæng, càng thêm sÙc l¿c, càng phÃn chí không bao gi© bit mõi mt.

3.Vô h túc tinh tÃn.Vô h túc nghïa là không vui sܧng t¿ mãn, cho là vØa Çû khi m§i thu ÇÜ®c m¶t ít th¡ng l®i trên ÇÜ©ng tu hành. NgÜ©i PhÆt tº chÜa chÙng ÇÜ®c PhÆt quä, thì còn gia công g¡ng sÙc tu luyn mãi, chÙ không chÎu dØng nghÌ, vui thú v§i m¶t quä vÎ thÃp thÕi, tåm b®, nhÜ ngÜ©i b¶ hành khi chÜa Çn Çích cuÓi cùng, thì còn hæng hái bܧc mãi, chÙ không chÎu chÃm dÙt cu¶c hành trình cûa mình, b¢ng cách an phÆn ª mãi trong m¶t quán tr bên ÇÜ©ng.

c.Nim cæn. Nim là ghi nh§. Ghi nh§ nh»ng gì?

1.ThÙ nhÃt nim thí. nghïa là nh§ tu bÓ thí. NgÜ©i PhÆt tº thÜ©ng ngày nh§ Çem tài sän bÓ thí cho ngÜ©i bÀn cùng, Çem hùng l¿c cÙu giúp ngÜ©i s® hãi, Çem chánh pháp chÌ giáo ngÜ©i si-mê, khin h ht kh° ÇÜ®c vui.

2.ThÙ hai nim gi§i, nghïa là nh§ trì tÎnh gi§i Ç Çoån trØ các phin não nghip chܧng,tæng trܪng mi hånh lành. Gi§i có ba thÙ:

·Nhip luÆt nghi gi§i. Nh»ng gi§i Ç ngæn cÃm các hånh nghip thô xÃu, Çoån dit các nghip chܧng nÖi thân tâm.

·Nhip thin pháp gi§i. Nh»ng quy Çiu Çúng pháp và l®i ích, ngÜ©i th¿c hành theo nó, có th thành t¿u tÃt cä pháp lành.

·Nhiêu ích h»u tình gi§i. Nh»ng Çiu luÆt làm l®i ích an låc cho tÃt cä chúng sanh.

3.ThÙ ba nim thiên. LuÆn Nhip ñåi ThØa có nói: "Thiên nim trø là an trø bÓn món thin ÇÎnh". VÆy nim thiên là nh§ tu các nim thin ÇÎnh, Ç gån såch tÃt cä phin não, th chÙng chân nhÜ.

d.ñÎnh cæn. ñÎnh là tÎnh l¿ do dÎch nghïa ch» Phån Dhyana (Thin na). ñÎnh là l¡ng tâm yên tÎnh, chuyên chú vào chánh pháp, Ç suy Çåt thÆt nghïa cûa nó. Theo luÆn Nhip ñåi ThØa, ÇÎnh có th chia ba bÆc:

1.An trø ÇÎnh. ñ tâm an trø vào ÇÎnh cänh, không cho tán Ƕng, do Çó phin não ÇÜ®c tiêu trØ.

2.DÅn phát ÇÎnh. Do Çoån såch phin não, nên ÇÜ®c phát sanh sáu món thÀn thông là các công ÇÙc thù th¡ng.

3.Thành sª tác s¿ ÇÎnh. Do Çã phát khªi ÇÜ®c các công ÇÙc thÀn thông, nên thÜ©ng làm l®i ích cho tÃt cä chúng sanh; cÙu Ƕ chúng sanh giäi thoát sanh tº, chÙng ÇÜ®c Nit Bàn.

e.Tu cæn. Tu là trí tu sáng suÓt,thâm nhÆp ÇÜ®c chân tܧng cûa vån pháp. Trí tu Ãy không có s¿ phân bit, vì phân bit là tác døng cûa vng thÙc, là mê lÀm. Theo LuÆn Nhip ñåi ThØa, trí tu có ba thÙ:

1.Vô phân bit gia hånh tu. Quán trí này không còn thÃy có phân bit, nhÜng còn gia hånh, nghiã là còn phäi døng công tu hành, Ç thành t¿u hoàn toàn vô phân bit trí. 

2.Vô phân bit tu. Trí tu này không còn có s¿ phân bit, mà không cÀn phäi gia hånh, vì Çã thuÀn thøc. Do không phân bit nên không có mê vng. Nh© trí tu này, ngÜ©i tu hành ÇÜ®c t¿ tåi th chÙng chân nhÜ.

3.Vô phân bit hÆu Ç¡c tu. Hay hÆu Ç¡c trí, nghïa là trí tu có ÇÜ®c sau khi Çã chÙng ÇÜ®c chân nhÜ. Trí tu này hoàn toàn sáng suÓt, tÕ ng¶ ÇÜ®c thÆt nghïa cûa các pháp. ChÜ PhÆt nh© hÆu-Ç¡c-trí này mà thi tác vô lÜ®ng công ÇÙc, Ç cÙu Ƕ chúng sanh.

Tóm låi, tu cæn là trí tu do thin ÇÎnh Çã làm l¡ng såch các vng tܪng, phân bit mà phát sanh. Nó thông Çåt ÇÜ®c s¿ thÆt cûa các pháp; nó là cæn nguyên phát sanh mi vic vï Çåi Ç giäi thoát chúng sanh.

III.ñÎnh nghïa ngÛ l¿c:

NgÛ l¿c là næm næng l¿c vï Çåi, næm thÀn l¿c cûa ngÛ cæn. Nói m¶t cách dÍ hiÍu: ngÛ cæn là næm cánh tay, còn ngÛ l¿c nhÜ là sÙc månh cûa næm cánh tay Ãy. 

IV.Thành phÀn và n¶i dung cûa ngÛ l¿c.

a.Tín l¿c. TÙc là thÀn l¿c cûa ÇÙc tin, hay sÙc månh l§n lao, vi diu do tín cæn phát sinh.

b.TÃn l¿c. TÙc là thÀn l¿c cûa ÇÙc Tinh-tÃn, hay sÙc månh bÃt thÓi chuyn, kiên cÓ, có th san b¢ng mi trª l¿c. SÙc månh này do tÃn cæn phát sanh.

c.Nim l¿c. TÙc là thÀn l¿c cûa s¿ ghi nh§, hay sÙc månh l§n lao bn ch¡c cûa nim cæn.

d.ñÎnh l¿c. TÙc thÀn l¿c cûa s¿ tÆp trung tÜ tܪng hay sÙc månh cûa ÇÎnh cæn.

e.Tu l¿c. TÙc thÀn l¿c cûa trí tu hay sÙc månh vô biên cûa tu cæn.

Nói m¶t cách t°ng quát, nh»ng sÙc månh này là kt quä thu Çåt ÇÜ®c do s¿ kiên cÓ tu luyn ngÛ cæn. Nó nhÜ là m¶t ngn lºa bÆt lên sau khi ngÜ©i ta Çã n° l¿c c xát hai cây cûi vào nhau Ç lÃy lºa.

V.Diu døng cûa ngÛ cæn và ngÛ l¿c.

NgÛ cæn vØa làm cæn bän, vØa là nghÎ l¿c Ç phát sinh, tæng trܪng vô lÜ®ng công ÇÙc thù th¡ng.BÃt luÆn ngÜ©i nào, hÍ lÃy trí làm nn täng, tinh tÃn thÆt hành chánh pháp (tÃn) h¢ng ghi nh§ chánh pháp (nim), tÆp trung tÜ tܪng Ç trØ såch vô minh phin não (ÇÎnh), Çem diu tu vô phân bit (tu) Ç chÙng chân nhÜ, thì ngÜ©i Ãy th nào cÛng n¡m ch¡c trong tay quä vÎ vô-thÜ®ng BÒ-Ç. Vì ngÜ©i Ãy Çã có nh»ng thÀn l¿c vï Çåi (ngÛ l¿c) do ngÛ cæn gây tåo. V§i ngÛ l¿c này, hành giä nhÜ ngÜ©i b¶ hành có Çû phÜÖng tin linh-l®i, diu døng Ç bæng rØng, vÜ®t bin và Çi Çn Çích cuÓi cùng. ñích cuÓi cùng cûa ngÜ©i tu hành theo chánh pháp tÙc là thành PhÆt. ñn Çích này, ngÜ©i Ãy là ánh sáng cûa chúng sanh, là ru¶ng phܧc tÓi th¡ng Ç chúng sanh gieo mÀm an låc. Chính ngÜ©i này m§i có Çû thÀn l¿c, diu døng làm cho chúng sanh trª thành nh»ng ngÜ©i hoàn toàn giäi thoát, hoàn toàn giác ng¶.

Kt quä cûa ngÛ cæn ngÛ l¿c l§n lao, qu báu nhÜ th Çó, chúng ta không th không tu theo hai pháp môn Ãy.

F.ThÃt BÒ ñ PhÀn

ThÃt BÒ ñ phÀn cÛng là m¶t pháp môn quan trng không kém gì ngÛ cæn, ngÛ l¿c. Sª dï ÇÙc PhÆt ch ra nhiu pháp môn nhÜ th là Ç tuÿ cæn cÖ tØng ngÜ©i, ai h®p pháp môn nào tu pháp môn Ãy. Nh»ng pháp môn này v tên gi, v chi tit thì có khác nhau, nhÜng v Çåi th thì có nhiu ch giÓng nhau. Vì th, chúng ta së thÃy trong pháp môn "ThÃt BÒ ñ phÀn" có nhiu Çim giÓng nhau nhÜ trong "TÙ nhÜ túc" hay "NgÛ cæn, ngÛ l¿c".

I.ñÎnh nghïa.

BÒ Ç do phiên âm ch» Phån Boddhi mà ra. NgÜ©i Trung hoa dÎch là Giác Çåo, hay Çåo quä giác ng¶. PhÀn là tØng phÀn, tØng loåi. ThÃt BÒ ñ phÀn là bäy pháp tu tÆp tuÀn t¿ hܧng Çn Çåo quä vô thÜ®ng BÒ ñ, hay bäy pháp giúp ta thành t¿u Çåo quä ñåi giác. Nó cÛng có tên là ThÃt giác chi. "Giác" tÙc là BÒ Ç, còn "Chi" tÙc cÛng nhÜ phÀn vÆy. ThÃt giác chi là bäy nhánh, bäy phÜÖng tin Çi Çn Çích Giác ng¶.

II.Thành phÀn và n¶i dung:

ThÃt BÒ Ç phÀn gÒm có:

a.Tråch pháp. Tråch là l¿a chn. Pháp là pháp môn, là phÜÖng pháp tu hành. Tråch pháp là dùng trí tu Ç l¿a chn pháp lành Ç tu, pháp d» Ç tránh. Trong s¿ tu tÆp, nu ta không có trí phân bit chánh tà, tÃt phäi lÀm låc. NhÜ các bài trܧc Çã nói, lòng tin cûa ngÜ©i PhÆt tº phäi d¿a trên l trí, nu không là mê tín. ñÙc PhÆt dåy: "Hãy dùng trí tu suy nghim, giän tråch các pháp, rÒi së tin th, thÆt hành theo." Nu tu lÀm, tin chå, Çiu Çó còn nguy håi gÃp træm nghìn lÀn ngÜ©i không tu hành. Vì vÆy, PhÆt tº chúng ta muÓn th£ng tin trên ÇÜ©ng giác ng¶, giäi thoát, không phäi nghe ai bäo gì tin nÃy, không phäi t¿ bäo m¶t cách bØa bãi: "Çåo nào cÛng tÓt cä"; không phäi dung hoà PhÆt giáo v§i ngoåi Çåo; trái låi, PhÆt tº cÀn sáng suÓt Ç phòng s¿ Çánh l¶n sòng cûa các ngoåi Çåo, s¿ xuyên tåc xäo quyt Ç làm mÃt lòng tin sáng suÓt cûa chúng ta. Chúng ta cÀn phäi luôn luôn tÌnh táo phân bit chánh, tà, chÖn, ngu; phäi thÜ©ng dùng trí tu mà giän tråch cä nh»ng pháp ª ngoài, và nh»ng tܪng chÖn vng cûa tâm Ç tu, Ç Çoån.

b.Tinh tÃn. NhÜng m¶t khi Çã l¿a chn ÇÜ®c pháp môn chân chánh Ç tu rÒi, thì phäi tinh tÃn, nghïa là luôn luôn dÛng tin trên bܧc ÇÜ©ng tu tÆp, không quän ngåi gian lao khó nhc, không khip s®, không thÓi chuyn, không t¿ mãn, t¿ cao mà bÕ dª møc Çích chÜa Çåt.

c.H. nghïa là hoan h. Nh© tinh tÃn tu hành, nên Çoån trØ ÇÜ®c phin não thành t¿u vô lÜ®ng công ÇÙc, do Çó, sanh tâm hoan h và phÃn chÃn tu hành.

d.Khinh an. Khinh là nhË nhàng, An là an °n. Nh© s¿ tinh tin tu tÆp nên thân tâm ÇÜ®c thanh tÎnh; do Çó, ngÜ©i tu hành cäm thÃy nhË nhàng, khoan khoái, khinh an, nhÜ Çã trút ÇÜ®c gánh n¥ng døc vng mê m©.

e.Nim. là thÜ©ng ghi nh§ chánh pháp Ç th¿c hành. Tâm nim ta, nu không thÜ©ng nh§ chánh pháp, tÃt nhiên tåp nim phát sanh, phin não tæng trܪng. CÛng nhÜ m¶t Çám ÇÃt nu không trÒng hoa, thì cÕ mc. Vì th, ngÜ©i tu hành cÀn phäi Ç tâm ghi nh§ chánh pháp, ÇØng cho xao lãng, buông lung nghï bÆy.

f.ñÎnh.là tâm chuyên chú, tÆp trung vào pháp mình Çang tu.

g.Xä. nghïa là bÕ ra ngoài không vܧng bÆn. Xä tÙc là hành xä tâm sª, m¶t trong 11 món Thin tâm sª.

Hành xä nghïa là th nào?

NgÜ©i tu hành, nh© trí sáng suÓt, nhÆn bit "th là kh°", nên không n¡m gi» m¶t thÙ gì ht, dù qu báu bao nhiêu. Ngay trong s¿ tu hành cÛng vÆy, h không trø trܧc ª các pháp mình Çã tu, Çã chÙng; trái låi, h luôn luôn xä bÕ nh»ng gì mình Çã Çåt Çn, Ç tin trin trên bܧc ÇÜ©ng Çi Çn giäi thoát. Nu ngÜ©i tu hành cÙ mãi say Ç¡m vào quä vÎ mình Çã chÙng, thì suÓt Ç©i së bÎ trÀm m¶t nÖi Çó, không bao gi© có th tin lên, Ç Çåt thành Çåo quä vô thÜ®ng BÒ Ç. Kinh Kim cang s§ có nói: "NgÜ©i tu hành phäi nhÜ ngÜ©i nÜÖng thuyn qua sông, khi thuyn Çã c¥p bn, nu ta không bÕ nó Ç lên b©, thì ÇØng hòng Çn Çâu và bit gì ÇÜ®c. NgÜ©i muÓn thành ÇÃng siêu vit t¿ tåi, cÀn phäi tØ khܧc mi Ç¡m say".

Pháp hành xä này giúp ta thành t¿u s¿ siêu thoát Ãy.

Tóm låi, ngÜ©i tu bäy pháp BÒ-Ç phÀn này, ch¡c ch¡n së ÇÜ®c bÓn quä qu báu sau Çây:

·TÃt cä pháp ác Çu ÇÜ®c tiêu trØ.

·TÃt cä pháp lành càng ngày càng tæng trܪng.

·Vì thÜ©ng tu thin, Çoån ác, nên luôn luôn ÇÜ®c an låc, không bÎ Çau kh°.

·Së chÙng ÇÜ®c PhÆt quä.

G.Bát Chánh ñåo

MuÓn chúng sanh Çoån dit phin não Ç Çåt Çn cänh gi§i Nit Bàn, ÇÙc PhÆt thuyt minh Bát Chánh ñåo. Bát chánh Çåo là m¶t phÜÖng pháp giän dÎ h®p v§i lÓi sÓng tâm l hành-Ƕng hàng ngày cûa chúng sanh.

I.ñÎnh nghïa: Bát Chánh ñåo là con ÇÜ©ng chân chánh có tám ngành, giúp chúng sanh tin Çn Ç©i sÓng hoàn toàn.

II.Hành tܧng:

a.Chánh kin (Samma Ditthi). NhÆn thÙc sáng suÓt và h®p l.

1.Kin thÙc chân chánh:

a)NhÆn thÙc mi vÆt là kt h®p cûa nhiu nhân duyên, không trÜ©ng tÒn và së bin dit.

                   b)NhÆn rõ quä báo cûa mi hành vi và nim.

c)NhÆn rõ giá trÎ s¿ sÓng cûa mình, ngÜ©i và muôn vÆt.

d)NhÆn rõ mi chúng sanh có cùng bän th thanh tÎnh.

e)NhÆn rõ nghip báo thin ác Ç th¿c hành ho¥c tránh xa.

f)NhÆn thÙc Çåo l chân chánh Ç làm Çích hܧng tin.

2.Kin thÙc sai lÀm:

a)Cho s¿ hin h»u cûa vån vÆt là t¿ nhiên.

b)ChÃp nhÆn ThÜ®ng Ç và phû nhÆn nhân quä nghip báo.

c)Chû trÜÖng ÇÎnh mnh, phû nhÆn kt quä cûa hành nghip.

d)Quan nim giai tÀng và Ç£ng cÃp Ç ngæn cách gi»a ngÜ©i v§i ngÜ©i ho¥c ngÜ©i v§i vÆt.

                    e)ChÃp theo thÀn thoåi, mê tín dÎ Çoan.

b.Chánh tÜ duy (Samma Sankappa) có nghïa là suy nghï chân chánh. ñó là suy nghï có l®i cho mình và cä cho ngÜ©i.

1.Suy nghï chân chánh.

a)Suy nghï gi§i, ÇÎnh, hu Ç tu tÆp giäi thoát.

b)Suy nghï nguyên nhân Çau kh° cûa chúng sanh Ç giäi thích và khuyn tu.

c) Suy nghï nh»ng hành vi li lÀm và tâm nim xÃu xa Ç sám hÓi, cãi Ç°i.

2.Suy nghï không chân chánh.

a)Suy nghï tà thuÆt Ç mê-ho¥c mi ngÜ©i.

b)Suy nghï nh»ng phÜÖng cách sâu Ƕc Ç håi ngÜ©i, håi vÆt.

c)Suy nghï mÜu cÖ trä thù oán.

d)Suy nghï tài s¡c, danh vng.

c.Chánh ng» (Samma Vaca). L©i nói ngay thÆt chân chánh. ñó là nh»ng l©i nói l®i ích chánh Çáng.

1.L©i nói chân chánh:

a)Nói thành thÆt và sáng suÓt.

b)Nói ngay th£ng không thiên vÎ.

c)Nói hoà nhã, rõ ràng và giän dÎ.

d)Nói l®i ích, dung hoà, khuyn tÃn và duy nhÃt.

2.L©i nói không chân chính.

a)L©i nói dÓi trá, không Çúng s¿ thÆt.

b)Nói không ngay th£ng, thiên vÎ, dua nÎnh, xuyên tåc, ngøy bin.

c)Nói sâu Ƕc, Çay nghin, nguyn rûa, m¡ng nhic, vu hoå và thô tøc.

d)Nói chia rë, di håi cho mi ngÜ©i, mi vÆt.

d.Chánh nghip (Samma Kammanta). Hành Ƕng chân chánh. Nghïa là hành vi Ƕng tác cÀn phäi sáng suÓt chân chánh, có l®i ích.

1.Hành Ƕng chân chánh.

a)Hành Ƕng theo lë phäi, bit tôn trng quyn sÓng và hånh phúc chung cûa ngÜ©i và vÆt.

b)Tôn trng ngh nghip và tài sän mi ngÜ©i.

c)Gi» hånh thanh tÎnh, không Çàng Çim trác táng.

d)Bit phøc vø chÙc nghip tÆn tâm v§i vic làm.

e)Bit hy sinh chính Çáng Ç giäi thoát ni kh° cho mình và ngÜ©i.

2.Hành Ƕng không chân chánh.

a)Sát håi tàn båo.

b)Tr¶m c¡p xâm Çoåt.

c)SÓng xa hoa trác táng.

d)Sáng ch khí cø mãnh l®i Ç sát håi.

e)Ch hoá vÆt giä Ç dÓi ho¥c mi ngÜ©i.

f)L®i døng væn ngh Ç kích thích s¿ Çàng Çim æn chÖi trác táng.

e.Chánh mång (Samma Ajiva): Sinh sÓng chân chánh là ngh nghip Ç sanh sÓng chánh Çáng, lÜÖng thin không båo tàn, hèn måt.

1.Mång sÓng chân chánh.

a)TÆn l¿c làm vic Ç sanh sÓng nhÜng không t°n håi Çn ngÜ©i và vÆt.

b)ñem tài næng chân chánh Ç sinh sÓng chÙ không giä dÓi, lØa gåt.

c)SÓng thanh cao, không lòn cúi vô l.

d)SÓng Çúng chánh giáo, không nên dÎ Çoan.

2.Mång sÓng không chân chánh.

a)Làm thÜÖng håi chúng sanh.

b)Xem sao, tính vÆn, bói xæm, giò quÈ Ç sÓng.

c)Chìu chu¶ng quyn qu, mÓi lái giao dÎch và ming lÜ«i Ç sanh sÓng.

f.Chánh tinh tÃn(Samma Vayama): Siêng næng chân chánh là siêng næng làm vic chánh có l®i cho mình, cho ngÜ©i.

1.Siêng næng chân chánh.

a)ThÃy mình có t¶i ác, li lÀm siêng næng sám hÓi trØ bÕ.

b)T¶i ác và li lÀm chÜa sanh siêng tu các pháp lành Ç gi» gìn ngæn Çón.

c)ThÃy mình chÜa có phܧc nghip, siêng næng và cÓ g¡ng Çào tåo phܧc nghip.

            d)ñã có phܧc nghip, siêng næng duy trì và tin trin thêm lên.

2.Siêng næng không chân chánh.

a)Siêng næng sát håi.

b)Siêng næng gian xäo, tr¶m c¡p.

c)Siêng næng Çàng Çim.

d)Siêng næng dÓi trá, xuyên tåc, dua nÎnh.

e)Siêng næng rÜ®u chè, xa hoa ...

g.Chánh nim (Samma Sati): là nh§ nghï chân chánh. Nh§ nghï quá khÙ và quan sát cänh hin tåi và s¡p Ç¥t tܪng tÜ®ng cänh tÜÖng lai.

1.Nh§ nghï quá khÙ.

a)Nh§ Ön cha mË thÀy bån Ç báo Çáp.

b)Nh§ ân nܧc nhà Ç phøng s¿ bäo v.

c)Nh§ Ön chúng sanh giúp Ç« Ç Çn trä.

d)Nh§ ân PhÆt Pháp Tæng Ç tu hành.

e)Nh§ li lÀm xÜa Ç sám hÓi cãi Ç°i.

2.Nh§ nghï không chân chánh.

a)Nh§ khuyt Çim cûa ngÜ©i Ç ch riÍu, phê bình.

b)Nh§ låi oán hÆn cÛ Ç phøc thù.

c)Nh§ låi døc cæn xÜa Ç lung låc chí.

d)Nh§ låi hành Ƕng xäo trá và tàn båo Ç hãnh din t¿ Ç¡c.

3.Quán nim chân chánh.

a)Quán nim tØ-bi: Quán nim cänh Çói kh°, tÆt, bnh, và tÓi-tæm cûa chúng sanh trong hin tåi và vô sÓ tai nån xäy ra trong tÜÖng lai, sanh tâm thÜÖng xót, giúp Ç«, và tìm phÜÖng cách Ç phòng che chª.

b)Quán nim trí hu. Quán nim nguyên nhân sanh hoá cûa vÛ trø vån vÆt, h»u tình, vô tình, oán, thân, tÓt xÃu... Ç t¿ tu và khuyn giáo ÇÜ®c rõ ràng, thuÆn l®i, giäi thoát.

4.Quán nim không chân chánh.

a)Nh§ nghï s¡c vng.

b)Nh§ nghï phÜÖng tin sát håi.

c)Nh§ nghï Ƕc k thâm mÜu.

d)Nh§ nghï væn t¿ xäo trá.

e)Nh§ nghï cao lÜÖng mÏ vÎ.

h.Chánh ÇÎnh (Samma Samadhi): Tu tÆp thin ÇÎnh chân chánh, không nên tu tÆp các môn thin ÇÎnh không chân chánh.

1.Thin ÇÎnh chân chánh:

a)BÃt tÎnh quán: Quán các pháp không thanh tÎnh Ç trØ tham døc ai ái.

b)TØ bi quán: Quán tÃt cä chúng sanh Çu ÇÒng m¶t chân tâm, bình Ç£ng không khác Ç tæng trܪng kính tâm và thÜÖng xót cÙu Ƕ, Çoån trØ tâm hÆn thù.

c)Nhân duyên quán. Quán tÃt cä các pháp: h»u hình nhÜ s¿ vÆt, vô hình nhÜ tâm nim, l§n nhÜ núi, nhÕ nhÜ vi trùng, nu có m¶t pháp riêng cÛng Çu là giä h®p duyên sanh, không chân thÆt Ç Çoån trØ ngu si thiên chÃp.

d)Gi§i phân bit quán: Phân bit và quán sát s¿ giä lÆp cûa 18 gi§i (6 cæn, 6 tr¢n, 6 thÙc) Ç thÃy không thÆt có ngã pháp, møc Çích trØ ngã chÃp và pháp chÃp.

e)S° tÙc quán: Quán hÖi thª ra vào Ç ÇÓi trÎ tâm tán Ƕng ly loån.

2.Thin ÇÎnh không chân chánh.

a)Tu dit tÆn ÇÎnh (dit ht bin hånh cûa 7 thÙc) cÀu chÙng quä Nit bàn giä danh.

b)Tu vô tܧng ÇÎnh (dit hin hành 6 thÙc trܧc) cÀu an vui các cõi tr©i, ngoåi Çåo.

c)Tu thin ÇÎnh Ç luyn ÇÖn, vÆn khí ... cÀu thÀn thông, trÜ©ng sanh phép lå, tu tiên, ngoåi Çåo...

III.Phân loåi:

a.Tín (Saddha) Chánh kin và chánh tÜ duy.

b.Gi§i (Sila) Chánh ng», chánh nghip và chánh mång.

c.ñÎnh (Samadhi)Chánh tinh tÃn, chánh nim và chánh ÇÎnh.

IV.Công næng:

a.Cäi thin t¿ thân: TÃt cä hành vi bÃt chánh, ngôn ng» Çäo Çiên và -nim mê-m© Çu do con ngÜ©i Çi ngÜ®c 8 chánh Çåo. Trái låi, nu con ngÜ©i tu theo 8 chánh Çåo së hoán cäi ÇÜ®c tÃt cä và tåo cho t¿ thân m¶t Ç©i sÓng chân chánh, l®i ích và thin mÏ.

b.Cäi tåo hoàn cänh: Hin cänh là hình thành cûa tâm nim, là kt quä cûa hành vi. Nu hành Ƕng theo 8 chánh Çåo, hin cänh th gian së an lành và tÎnh låc.

c.Làm cæn bän cho chánh giác. Tám chánh Çåo là cæn bän ÇÀu tiên cho s¿ giác ng¶ chân chánh cûa chÜ PhÆt.

PhÆt tº muÓn hܧng tin Çn c¿c quä tÓt ÇËp phäi theo 8 chánh Çåo.

V.L®i ích:

Th¿c hành 8 chánh Çåo së có nh»ng l®i ích:

a.Kin thÙc chân chánh không bÎ mê ho¥c Çiên Çäo.

b.Suy nghï chân chánh không bÎ mê lÀm Çen tÓi.

c.L©i nói chân chánh së l®i mình l®i ngÜ©i.

d.Hành Ƕng chân chánh së không t°n ngÜ©i, håi vÆt.

e.ñ©i sÓng chân chánh së ÇÜ®c mi ngÜ©i kính n.

f.Siêng næng chân chánh së ÇÜ®c kt quä khä quan.

g.Nh§ nghï chân chánh hoàn toàn nhÆn cänh thâu hoåch nhiu kt quä tÓt.

h.Thin ÇÎnh chân chánh thì trí hu dÛng phát và PhÆt quä dÍ thành t¿u.

VI.Kt luÆn:

Tám chánh Çåo trình bày các nguyên t¡c chánh Çáng Ç áp døng trong mi trÜ©ng h®p cûa s¿ sÓng, Ç cäi thin mi xÃu xa và t¶i l°i cûa chúng sanh. Tám chánh Çåo là nn täng chánh giác, là cæn bän giäi thoát.

NgÜ©i PhÆt tº cÀn phäi hc và th¿c hành 8 chánh Çåo Ç: cäi thin Ç©i sÓng bän thân, hoàn cänh xã h¶i và Ç ÇÜ®c giác ng¶ nhÜ chÜ PhÆt.