Make your own free website on Tripod.com
PhÆt Hc Ph° Thông

Hòa ThÜ®ng Thích Thin Hoa

Kh° ñ

(Dukkha)

A.Mª Ç: 

ñ©i là m¶t b kh° ÇÀy mÒ hôi và nܧc m¡t

Có m¶t sÓ ngÜ©i cho r¢ng Ç©i là m¶t b»a tic dài, không hܪng thø cÛng u°ng. Do Çó, h không Ç l« m¶t dÎp nào có th Çem låi cho h nh»ng khoái låc vÆt chÃt. NhÜng h không ng© r¢ng nh»ng khoái låc Ãy Çu là giä dÓi, lØa phÌnh, ch¤ng khác gì cái khoái låc mong manh cûa ngÜ©i khát mà uÓng nܧc m¥n, càng uÓng låi càng khát; và c° hng, sau cái phút uÓng vào låi thêm Ç¡ng chát.

Kh kinh ncó câu: "Nܧc m¡t chúng sanh nhiu hÖn nܧc bin". ThÆt th! Cõi Ç©i không vui, cõi Ç©i toàn là kh°. Nh»ng ni vui nu có, cÛng chÌ là tåm b®, hào nhoáng nhÜ m¶t l§p sÖn bên ngoài mà thôi; chÙ bän chÃt cûa cõi Ç©i là Çau kh°. Cõi Ç©i là m¶t bin ÇÀy mÒ hôi và nܧc m¡t, trong Ãy chúng sanh Çang bÖi l¶i, l¥n høp, chìm ni, trôi læn. ñó là s¿ thÆt. NhÜng s¿ thÆt Ãy, không ai nhìn thÃy m¶t cách tÜ©ng tÆn và nói lên m¶t cách rõ ràng nhÜ ÇÙc PhÆt Çã nói trong Kh° Ç, phÀn thÙ nhÃt cûa TÙ-diu-Ç.

B.Chánh Ç:

I.ñÎnh nghïa: 

Kh° Ç do ch» Dukkha mà ra. Dukkha có nghïa là khó chÎu Ç¿ng, khó kham nhÅn, là Çau kh°. Kh° Ç là s¿ thÆt Çúng Ç¡n, v»ng ch¡c cao hÖn cä v s¿ kh° ª th gian. S¿ thÆt này rõ ràng, minh båch không ai chÓi cãi ÇÜ®c.

II.LuÆn v s¿ kh° cûa th gian.

K cho ht tÃt cä s¿ kh° ª th gian, thì không bao gi© cùng. Song cæn cÙ theo kinh PhÆt, có th phân loåi ra làm ba thÙ kh° (tam kh°) hay tám loåi kh° (bát kh°).

a.Ba kh°: 

Ba thÙ kh° là: Kh° kh°, hoåi kh° và hành kh°.

1.Kh° kh°. 

Cái kh° chÒng chÃt lên cái kh°; bän thân Çã kh°, mà hoàn cänh chung quanh låi Çè lên bao cái kh° khác: Çó là kh° kh°.

ThÆt th, mi m¶t chúng sanh, t¿ mình Çã là nån nhân cûa bao nhiêu cái kh°, cái xÃu xa; thân th là m¶t bÀu thÎt xÜÖng dÖ bÄn, nu m¶t vài ngày không sæn sóc, rºa ráy, thì thÓi tha không th chÎu Ç¿ng ÇÜ®c. HÖn n»a, cái thân Ãy cÛng không bn ch¡c, mà trái låi, rÃt mong manh: khát nܧc Ƕ ba ngày, ngåt thª Ƕ næm phút, ÇÙt m¶t måch máu, bÎ nhim m¶t sÓ vi-trùng Ƕc... th là vong mång.

Låi trên cái kh° sÓng cht bÃt ng© mà con ngÜ©i không làm chû ÇÜ®c, còn nhiu cái kh° khác n»a chÃt chÒng, không sao tránh khÕi nhÜ: bnh tÆt, Çói khát, bão løt, hoä hoån, chin tranh, áp bÙc, sÜu cao thu n¥ng v.v... Vì th nên gi là "kh° kh°".

2.Hoåi kh°: 

Trong Kh kinh nói: "Phàm vÆt có hình tܧng Çu phäi bÎ hu dit". Vån vÆt trong vÛ trø Çu bÎ luÆt vô thÜ©ng chi phÓi, không tÒn tåi mãi ÇÜ®c. CÙng r¡n nhÜ s¡t Çá, lâu næm cÛng møc nát; to l§n nhÜ trái ÇÃt, m¥t træng, m¥t tr©i lâu ngày cÛng tan rã. Yu §t, nhÕ nhen nhÜ thân ngÜ©i, thì mång sÓng låi càng ng¡n ngûi, phù du! Cái búa tàn ác cûa th©i gian ÇÆp phá tÃt cä; mi giây phút ta sÓng là mi giây phút ta Çang bÎ hu hoåi. Và dù ta có sÙc månh bao nhiêu, quyn th bao nhiêu, giàu có bao nhiêu cÛng không th cän ngæn, chÓng Ç« không cho th©i gian hu dit Ç©i ta. Ta hoàn toàn bÃt l¿c trܧc th©i gian. ThÆt là kh° sª, tûi nhøc, Çau ǧn.

3.Hành kh°: 

V phÜÖng din vÆt chÃt, ta bÎ ngoåi cänh, th©i gian chi phÓi, phá hoåi; còn v phÜÖng din tinh-thÀn, ta cÛng không th t¿ chû, yên °n, t¿ do ÇÜ®c. Tâm hÒn ta thÜ©ng bÎ døc vng d¢n v¥t, lôi kéo, thúc ÇÄy tØng phút tØng giây. TÜ tܪng ta cÛng luôn luôn bin chuyn nhäy vt læn xæn tØ chuyn này qua chuyn khác, nhÜ con ng¿a không cÜÖng, nhÜ con vÜ®n chuyn cây, không bao gi© ngØng nghÌ. ThÆt Çúng nhÜ l©i PhÆt dåy: "tâm viên, mã".

Nu xét sâu xa hÖn n»a, ta së thÃy tâm hÒn ta còn bÎ cái phÀn bên trong sâu kín, n¢m dܧi thÙc, là phÀn tim thÙc chi phÓi, sai sº m¶t cách vô cùng mãnh lit trong mi nghï, cº chÌ hành Ƕng cûa chúng ta. Ta giÆn, ta thÜÖng, ta ghét, ta muÓn thÙ này, ta thích thÙ kia, phÀn nhiu là do tim thÙc ta sai sº, ra mnh lnh.

Nói tóm låi, ta không ÇÜ®c t¿ do, ta bÎ chi phÓi b«i nh»ng tܪng, døc vng, tim thÙc, va luôn luôn chÎu mnh lnh cûa chúng. ñó là "hành kh°".

b.Tám kh°: 

Nu chúng ta phân tích tÌ mÌ hÖn, thì cái kh° cûa th gian có th chia ra làm tám loåi. Tám loåi này t¿u trung cÛng không ngoài ba kh° kia.

1.Sanh kh°:

S¿ sanh sÓng cûa con ngÜ©i có hai phÀn kh°: kh° trong lúc sanh, kh° trong Ç©i sÓng.

a)Kh° trong lúc sanh: NgÜ©i sanh và kÈ bÎ sanh Çu kh° cä. Khi ngÜ©i mË m§i có thai là Çã b¡t ÇÀu bing æn, mÃt ngû, nôn oË, dã dÜ®i, bÀn thÀn... Thai mi ngày mi l§n, thì ngÜ©i mË mi ngày mi mt mõi, n¥ng n, Çi ÇÙng khó khæn, làm løng chÆm chåp. ñn khi gÀn sanh, s¿ Çau ǧn cûa ngÜ©i mË không sao nói xit. DÀu ÇÜ®c thuÆn thai Çi n»a, mË cÛng phäi chÎu dÖ u nhiu ngày, yu ÇuÓi nhiu tháng, vì tinh huyt hao mòn, ngÛ tång suy kém. Còn rûi bÎ nghÎch thai, thì mË phäi bÎ m° xÈ, Çau ǧn nhiu n»a. Có khi, sau m¶t lÀn sanh bÎ giäi phÄu, mË phäi chÎu tÆt suÓt Ç©i.

Còn con, tØ khi m§i ÇÀu thai cho Çn lúc ra chào Ç©i, cÛng phäi chÎu nhiu Çiu kh° sª. Träi qua chín tháng mÜ©i ngày, con bÎ giam häm trong khoäng tÓi tæm, chÆt hËp, còn hÖn cä lao tù. MË Çói cÖm khát nܧc thì con ª trong thai bào lÕng bÕng nhÜ bong bóng phÆp phu. MË æn no thì con bÎ ép nhÜ bÒng b¶t bÎ Çè dܧi th§t cÓi, khó b c¿a quÆy. ñn kÿ sinh sän, thân con phäi chen qua ch chÆt hËp nhÜ bÎ Çá bÓn b, nên khi vØa vÜ®t thoát ra ngoài, lin cÃt ting khóc vang "kh° a! kh° a!". ThÆt Çúng nhÜ hai câu thÖ cûa Ôn-NhÜ-HÀu:

"Thäo nào m§i lúc chôn nhau

"ñã mang ting khóc ban ÇÀu mà ra." 

b)Kh° trong Ç©i sÓng: V phÜÖng din vÆt chÃt hay tinh thÀn, Ç©i sÓng Çu có nhiu Çiu kh° sª.

V vÆt chÃt, con ngÜ©i Çòi hÕi nh»ng nhu cÀu thit yu nhÜ món æn, thÙc uÓng, áo m¥c, nhà ª, thuÓc men. MuÓn có nh»ng nhu cÀu Ãy, con ngÜ©i phäi cÀn lao kham kh°, Ç° mÒ hôi, sôi nܧc m¡t, m§i mua ÇÜ®c chén gåo, bát cÖm, manh quÀn, tÃm áo. V nhà ª, thì có khi suÓt Ç©i vÃt vä làm løng, vÅn không Çû sÙc tåo ÇÜ®c m¶t ngôi nhà nho nhÕ.

NhÜng ch¤ng phäi Ç®i Çn cänh Çói, khát, m§i gi là kh°; æn uÓng thÃt thÜ©ng, thiu thÓn cÛng Çã là kh° rÒi. Ch¤ng Ç®i phäi lâm vào cänh màn tr©i chiu ÇÃt mà áo quÀn không Çû Ãm, nhà cºa không che ÇÜ®c mÜa n¡ng cÛng Çã kh° rÒi. NhÜng nào phäi chÌ có nh»ng ngÜ©i nghèo hèn m§i kh° Çâu? NgÜ©i giàu có cÛng kh° nhÜ thÜ©ng: muÓn có tin thì phäi thÙc khuya dÆy s§m, buôn täo bán tÀn, ÇÀu t¡t m¥t tÓi, chÙ Çâu phäi tin båc ª trên hÜ không rÖi xuÓng cho Çâu!

V phÜÖng din tinh-thÀn, Ç©i sÓng cÛng có nhiu Çiu kh° nhøc, có khi còn Çau kh° hÖn cä nh»ng thiu thÓn vÆt chÃt. Không nói gì nhiu, chÌ xin ÇÖn cº ª Çây m¶t thí dø v ni kh° trong s¿ hc hÕi.

MuÓn tìm lë phäi chÖn l, Çåo ÇÙc, tÃt phäi gia công hc hÕi nhiu næm cä v phÜÖng din l-thuyt lÅn th¿c-nghim. V l-thuyt ta hc trong sách vª, v§i thÀy, v§i bån hay t¿ hc. V th¿c nghim, ta hc gi»a Ç©i trong lúc tip xúc v§i mi ngÜ©i. NhÜng dù v§i l-thuyt hay th¿c-nghim ta cÛng g¥p l¡m Çiu kh° sª, khó khæn. NhÜ hc l-thuyt v§i thÀy ª trÜ©ng, l¡m khi g¥p bài khó khæn, låi thêm thÀy giäng dåy quá cao, hc trò không thu nhÆn ÇÜ®c gì ht, th là ngÜ©i giÆn kÈ buÒn, kh° tâm quá! Còn t¿ hc ª nhà v§i quyn sách trÖn, có lúc g¥p Çoån væn m¡c mÕ, låi không Çû tài liu tra cÙu thêm låi khªi tâm buÒn phin cÛng là kh°. V s¿ hc th¿c-nghim ª Ç©i, l¡m khi phäi trä m¶t giá rÃt Ç¡t. Ta së bÎ ngÜ©i này phÌnh gåt, ngÜ©i kia áp bÙc, kÈ n oán thù, kÈ kia khinh bÌ... bao nhiêu hång ngÜ©i là bÃy nhiêu tâm tánh. Vì hiu Ç©i ÇÜ®c m¶t phÀn nào Çó là ta Çã phäi chÎu Ç¿ng bit bao nhiêu nhøc-nhã, kh° Çau.

Tóm låi, v vÆt chÃt hay tinh-thÀn, s¿ sÓng mang theo nhiu cái kh°. Sanh kh° là th.

2.Lão kh°. 

Ca dao có câu:

"Già nua là cänh Çiêu tàn,

"Cây già cây ci, ngÜ©i già ngÜ©i si." 

Con ngÜ©i Çn lúc già, thân th hao mòn, tinh-thÀn suy kém, nên kh° cä th xác lÅn tinh-thÀn.

a)Kh° th xác: Càng già, khí huyt càng hao mòn. Bên trong, ngÛ tång, løc phû càng ngày càng mõi mt, hoåt Ƕng m¶t cách yu §t; bên ngoài các giác quan dÀn dÀn hÜ hoåi, nhÜ m¡t l©, tai Çic, mÛi nghËt, lÜ«i ǧ, tay chân run rÅy, Çi ÇÙng khó khæn, vic gì cÛng nh© vä kÈ khác.

ñã vÆy, mi khi th©i tit xoay trª thì cäm nhiÍm theo khí hÆu mà Çau, nhÜ tr©i m§i n¡ng Çã sÓt, tr©i m§i mÜa thì Çã rét v.v... không chút gì gi là thích thú cä.

b)Kh° tinh thÀn. Càng già thân th càng suy kém, trí tu càng lu m©. Do Çó, sanh ra lÅn l¶n, quên trܧc, mÃt sau, hành Ƕng nhÜ kÈ ngây dåi: æn dÖ, uÓng bÄn, nói næng giÓng ngÜ©i mÃt trí; æn rÒi bäo chÜa æn, chÜa æn bäo æn rÒi; có khi låi còn chºi b§i, nói nhäm nhí làm trò cÜ©i cho lÛ trÈ. ThÆt Çúng là "lão kh°".

3.Bnh kh°: 

Hành hå xác thân con ngÜ©i, làm cho nó kh° sª, không gì hÖn là cái Çau. ñã Çau, bÃt luÆn là Çau gì, tØ cái Çau l¥t v¥t nhÜ Çau ræng, nhÙc ÇÀu, Çn cái Çau trÀm trng nhÜ ung thÜ Çu làm cho con ngÜ©i phäi rên xit, kh° sª, khó chÎu. NhÃt là các bnh trÀm kha (lâu ngày khó ch»a) thì låi càng hành hå xác thân, Ç¡ng cÖm, nghËn nܧc, cÀu sÓng không ÇÜ®c, cÀu cht cÛng không, oan oan, ÜÖng ÜÖng thÆt là kh° não.

Thân Çã Çau, mà tin låi ht. Có nhiu ngÜ©i sau m¶t trÆn Çau chÌ còn hai bàn tay tr¡ng.

Ngoài ra, bnh tÆt låi còn làm cho løc thân quyn thu¶c buÒn rÀu lo s®. Mi lÀn trong nhà có ngÜ©i Çau, thì cä gia Çình Çu bæn khoæn, ngÒi ÇÙng không yên. ThÆt là "bnh kh°".

4.Tº kh°: 

Cht là cái làm cho chúng sanh kinh hãi nhÃt. Con ngÜ©i s® cht Çn Ç°i ª trong hoàn cänh sÓng thØa, Çáng lë không nên sÓng làm gì n»a, th mà nghe nói Çn cái cht, cÛng s® không dám nghï Çn. Nh»ng ngÜ©i xÃu sÓ, bÎ nån ung thÜ, bÎnh hûi, sÓng thêm m¶t ngày là kh° m¶t ngày mà vÅn muÓn sÓng mà thôi.

Cái cht làm kh° con ngÜ©i nhÜ th nào mà ai cÛng s® hãi th?

a)V thân xác: Có møc kích m¶t ngÜ©i bnh khi hÃp hÓi bÎ hành xác rÒi m§i bit cái cht là Çáng s®. NgÜ©i s¡p cht, mt ng¶t không ng¢n, méo ming, gi¿t gân chuyn cÓt, uÓn mình, giæng tay, bÈ chân... Trong lúc Ãy tai ht nghe, m¡t ht thÃy, mÛi ht thª, ming ht nói. R© thº vào ngÜ©i cht, thì thây lånh ng¡t nhÜ ÇÒng, thân cÙng ÇÖ nhÜ g. Xác cht dÀn dÀn sình lên trông rÃt ghê tªm; nu Ç lâu ngày låi nÙt ra, chäy nܧc tanh hôi khó chÎu vô cùng.

b)V tinh-thÀn: Khi s¡p cht, tâm thÀn rÓi loån, s® hãi vô cùng; phÀn xót thÜÖng cha mË, v® chÒng, anh em, con cái tØ Çây Çoån tuyt, phÀn lo cho mình m¶t thân cô quånh, bܧc sang th gi§i mÎt mù xa lå. ThÆt không còn gì Çau kh° b¢ng phút chia ly vïnh viÍn này.

Tóm låi, cái cht làm thân th tan rã, thÀn thÙc theo nghip dÅn Çi th sanh ª m¶t cõi nào chÜa rõ. ThÆt là "Tº kh°".

5.Ái bit ly kh°. 

Trong cái tình yêu thÜÖng gi»a v® chÒng, con cái, anh em Çang m¥n nÒng, th¡m thit mà bÎ chia ly, thì thÆt không còn gì Çau ǧn hÖn. S¿ chia ly có hai loåi: sanh ly và tº bit.

a)Sanh ly kh°. M¶t gia Çình Çang sÓng trong cänh ÇÀm Ãm vui vÀy, bng vì hoàn cänh b¡t bu¶c, hay vì m¶t tai hoå thình lình xÄy Çn, nhÜ gi¥c giã, bão løt v.v... làm cho mi ngÜ©i bÖ vÖ, thÃt låc mi nÖi: kÈ ÇÀu này trông Ç®i, ngÜ©i góc kia nh§ ch©. ThÆt Çau lòng xót då! NgÜ©i Ç©i thÜ©ng nói: "Thà lìa tº, chÙ ai n« lìa sanh". ñó là cái kh° cûa "sanh ly".

b)Tº bit kh°. Cht là m¶t s¿ bit ly vïnh viÍn, con ngÜ©i không ai là ch¤ng Çau kh°. Lâm vào cänh tº bit này, có ngÜ©i Çã xót thÜÖng rÀu rï Çn quên æn, bÕ ngû; có ngÜ©i Çau ǧn tuyt vng Çn ni toan cht theo ngÜ©i quá cÓ. ñó là kh° cûa "tº bit".

6.CÀu b¡t Ç¡c kh° (thÃt vng). 

NgÜ©i ta ª Ç©i, hÍ hy vng càng nhiu thì thÃt vng càng l§n. BÃt luÆn trong m¶t vÃn Ç gì, sÓ ngÜ©i ÇÜ®c toåi nguyn thì quá him hoi, mà kÈ thÃt båi, bÃt nhÜ thì không sao k xit. MuÓn ÇÜ®c kt quä tÓt ÇËp, ngÜ©i ta phäi vÆn døng không bit bao nhiêu næng l¿c, lao tâm, t°n trí, mÃt æn, bÕ ngû, chÌ mong sao cho chóng Çn ngày thành công. Th rÒi, ch¤ng may nh»ng Çiu mong ܧc Ãy không thành, s¿ Çau kh° không bit Çâu là b© bn. Dܧi Çây, xin nêu lên vài thí dø vè nh»ng thÃt vng mà ngÜ©i Ç©i thÜ©ng g¥p nhiu nhÃt.

       a)ThÃt vng vì công danh. Danh vng là m¶t ming mÒi ngon mà phÀn Çông ngÜ©i Ç©i Üa thích. NhÜng ming mÒi Ãy Çâu dÍ giành giÆt ÇÜ®c. Con ngÜ©i nhiu lúc phäi nm bao mùi thÃt båi, cuÓi cùng may ra m§i ÇÜ®c thành công. ThÆt Çúng nhÜ Ôn NhÜ HÀu NguyÍn Gia Thiu Çã nói:

"Gót danh l®i, bùn pha s¡c xám

"M¥t phong trÀn n¡ng nám mùi Çâu!"

b)ThÃt vng vì phú qu. SÓ ngÜ©i thÃt vng vì công-danh Çã nhiu. NhÜng sÓ ngÜ©i thÃt vng vì phú qu cÛng không phäi ít. MuÓn cho mau giàu, nhiu ngÜ©i tìm mÜu này chܧc n Ç lØa phÌnh ngÜ©i ta; nhÜng rÒi mÜu gian chܧc lÆn Ç° b ra, tài sän bÎ tÎch thu, bän thân bÎ tù t¶i, gia Çình quyn thu¶c bÎ nhøc nhã theo, th¿c là kh°.

c)ThÃt vng vì tình duyên. Tình duyên cÛng là m¶t Çiu làm cho bao ngÜ©i phäi Çiêu ÇÙng, kh° sª. Trong trÜ©ng tình ái, thº hÕi Çã mÃy ai ÇÜ®c toåi nguyn.

TÃt cä Çó là "CÀu bÃt Ç¡c kh°".

7.Oán t¡ng h¶i kh°. 

Con ngÜ©i ª trong cänh thÜÖng yêu, ch¤ng ai muÓn chia ly; cÛng nhÜ ª trong cänh h©n ghét, ch¤ng ai mong g¥p g«. NhÜng oái oæm thay! ª Ç©i khi mong muÓn ÇÜ®c h¶i ng¶, låi phäi chia ly; cÛng nhÜ khi mong ܧc ÇÜ®c xa lìa, låi phäi sÓng chung Çøng nhau h¢ng ngày. Cái kh° phäi bit ly ÇÓi v§i hai ngÜ©i thÜÖng yêu nhau nhÜ th nào, thì cái kh° phäi h¶i ng¶ ÇÓi v§i hai ngÜ©i ghét nhau cÛng nhÜ th Ãy.

NgÜ©i ta thÜ©ng nói: "ThÃy m¥t kÈ thù, nhÜ kim Çâm vào m¡t; ª chung v§i ngÜ©i nghÎch nhÜ nm mÆt, n¢m gai."

ñó là nghïa cûa "Oán t¡ng h¶i kh°".

8.NgÛ Ãm xí thånh kh°. 

Cái thân tÙ Çåi cûa con ngÜ©i cÛng gi là thân ngÛ Ãm (næm món che ÇÆy): S¡c, th, tܪng, hành và thÙc Ãm. V§i cái thân ngÛ Ãm Ãy, con ngÜ©i phäi chÎu không bit bao nhiêu là Çiu kh°. Gi»a ngÛ Ãm Ãy luôn luôn có s¿ xung Ƕt, mâu thuÅn, chi phÓi lÅn nhau. Vì s¿ xung Ƕt, mâu thuÅn Ãy, nu có cái thân con ngÜ©i m§i chÎu nh»ng cái kh° sau Çây:

a)BÎ luÆt vô thÜ©ng chi phÓi không ngØng, tØ trÈ Çn già, tØ månh Çn Óm, tØ Çau Çn cht, luôn luôn làm cho con ngÜ©i phäi lo s®, buÒn phin.

b)BÎ thÃt tình, løc døc lôi cuÓn, làm cho con ngÜ©i phäi Ç¡m nhiÍm sáu trÀn, phäi kh° lu thân tâm.

c)BÎ vng thÙc Çiên Çäo chÃp trܧc, nên con ngÜ©i nhÆn thÃy m¶t cách sai lÀm: có ta, có ngÜ©i, còn mÃt, khôn dåi, có không, và sanh ra rÀu lo, kh° não.

y là "NgÛ Ãm xí thånh kh°".

III.ñÙc PhÆt nêu rõ nh»ng ni kh° Ãy Ç làm gì?

Có ngÜ©i së bæn khoæn, th¡c m¡c t¿ hÕi, ÇÙc PhÆt nêu lên m¶t cách rÓt ráo nh»ng ni kh° cûa th gian Ç làm gì? Cu¶c Ç©i Çã Çau kh° nhÜ th, thì nên che giÃu b§t Çi chØng nào hay chØng Ãy, chÙ sao låi l¶t trÀn nó ra làm gì cho ngÜ©i ta càng thêm Çau kh°? Ta cÓ g¡ng tåo nên m¶t äo tܪng tÓt ÇËp v cu¶c Ç©i Ç sÓng an °n trong Ãy, có hÖn không? ñÙa trÈ nít sÓng m¶t cách hÒn nhiên, yên °n trong hånh phúc, vì nó không bit Çn nh»ng ni Çau kh°, xÃu xa cûa cu¶c Ç©i. Tåi sao ta låi không cÓ b¡t chܧc nhÜ chúng, ÇØng tìm bit gì cä v nh»ng s¿ xÃu xa, kh° sª cûa cõi Ç©i, Ç sÓng m¶t cu¶c sÓng có hånh phúc hÖn? ñÙc PhÆt là m¶t ÇÃng thÜ©ng gi là tØ-bi, sao låi làm vic nhÅn tâm nhÜ th?

Nh»ng câu hÕi th¡c m¡c trên, m§i nghe thì hình nhÜ có l, nhÜng nu suy xét m¶t cách rÓt ráo, së thÃy chúng là nông cån. Chính vì lòng tØ bi, ÇÙc PhÆt muÓn cho ngÜ©i Ç©i bit rõ nh»ng ni kh° cûa trÀn gian, vì nh»ng l®i ích sau:

a.G¥p cänh kh° không khûng khip. 

Nh»ng ni kh° mà ÇÙc PhÆt nói ra là nh»ng ni kh° cæn bän, không ai tránh khÕi ÇÜ®c. ñã sÓng tÃt phäi g¥p chúng. Có ai không Óm, không già, không cht? Có ai suÓt Ç©i không g¥p chia ly v§i ngÜ©i thân thu¶c, không bÎ chung sÓng v§i nh»ng kÈ thù nghÎch? Có ai Çåt ÇÜ®c tÃt cä nh»ng Çiu mình mong ܧc? Cho nên dù có muÓn tåo ra m¶t äo tܪng ÇËp Çë v cu¶c Ç©i Ç sÓng cho yên °n, thì äo tܪng Ãy, s§m hay mu¶n gÌ cÛng bÎ th¿c t phû phàng xé tan Çi mÃt. Và khi Ãy, cu¶c th trÀn truÒng, xÃu xí, ghê tªm së hin ra m¶t cách vô cùng Ƕt ng¶t, trܧc m¡t nh»ng kÈ thÜ©ng quen sÓng trong äo tܪng ÇËp Çë. BÃy gi© nh»ng kÈ thiu chuÄn bÎ së sÓng cu¶c sÓng kh° Çau, së hoäng lên, vô cùng tuyt vng và có nhiu khi không Çû can Çäm Ç sÓng n»a.

Trái låi, khi chúng ta bit rõ cänh Ta-bà này có nhiu Çiu kh°, thì g¥p cänh kh°, chúng ta không Çn Ç°i phäi khûng khip, tán loån tinh-thÀn, mà trái låi, chúng ta së Çim tïnh, nhÅn nåi Ç tìm phÜÖng giäi thoát.

b.Không tham cÀu, nên khÕi bÎ hoàn cänh chi phÓi. 

Khi chúng ta bit rõ cu¶c Ç©i vui ít buÒn nhiu, và hÍ càng nhiu ham muÓn thì càng nhiu Çau kh°; khi bit rõ nhÜ th, chúng ta së tit ch døc vng và së "bit Çû". Do Çó, chúng ta không bÎ hoàn cänh chi phÓi, không bÎ sóng Ç©i lôi kéo, vùi dÆp chúng ta xuÓng v¿c th£m mênh mông cûa cõi Ta-bà Çen tÓi.

c.G¡ng sÙc tu hành Ç thoát kh°. 

Khi Çã bit thân ngÜ©i nhiu kh° và cänh Ta-bà ít vui, con ngÜ©i m§i mong ܧc ÇÜ®c thoát ly ra khÕi cänh gi§i Çen tÓi cûa mình và sÓng m¶t cänh gi§i tÓt ÇËp hÖn.

C.Kt luÆn: 

Bit kh° phäi tìm nguyên nhân sanh ra kh° Ç dit kh°.

Chúng ta Çã ÇÜ®c ÇÙc PhÆt tØ-bi chÌ cho thÃy r¢ng cõi Ta-bà này, cÛng nhÜ tam-gi§i Çu là bin kh°. Kinh Pháp Hoa cÛng nói: "Ba cõi không an, ví nhÜ nhà lºa". Tic vì chúng sanh mê mu¶i, lÃy kh° làm vui mà không t¿ bit, nên phäi bÎ trÀm luân.

Nay chúng ta Çã bit rõ m¥t thÆt xÃu xí cûa Ç©i rÒi, Çã bit nó là m¶t bin kh° mênh mông luôn luôn dÆy sóng, thì ta phäi nhàm chán nó, xa lánh nó. Bit kh° Ç tìm cách thoát ly, chÙ không phäi bit kh° Ç rÒi chán Ç©i, nän chí, buông xuôi, ngÒi khóc than. NhÜng làm th nào Ç thoát ly nó, nu chúng ta chÜa bit rõ ngn ngành, chÜa bit rõ vì Çâu phát sinh Çau kh°? Nhà lÜÖng y muÓn giäi trØ bnh, phäi tìm cæn nguyên. 

CÛng vÆy, bit kh° chÜa Çû Ç dit kh°. MuÓn dit kh° tÆn gÓc phäi tìm nguyên nhân phát sanh ra kh°. Nguyên nhân phát sanh ra kh° së ÇÜ®c hܧng dÅn trong kÿ sau.

Ho¢ng Pháp