Make your own free website on Tripod.com
PhÆt Hc Ph° Thông

Hòa thÜ®ng Thích Thin Hoa

NgÛ Gi§i

A.Mª ñ 

Sau khi quy y Tam bäo phäi sÓng Çúng theo quy luÆt mà ñÙc PhÆt Çã ch ra, Ç tin bܧc trên ÇÜ©ng ñåo. Quy luÆt Ãy là NgÛ Gi§i. NgÜ©i theo Çåo Nho phäi sÓng Çúng theo Tam cÜÖng, NgÛ thÜ©ng, thì ngÜ©i theo ñåo PhÆt cÛng không th chÌ th Tam Quy mà không trì NgÛ Gi§i. 

NgÜ©i Çã phát tâm quy y Tam Bäo là Çã bܧc chân lên nÃc thang giäi thoát, nhÜng nu không gi» næm gi§i là chÌ m§i bܧc m¶t nÃc ÇÀu rÒi dØng låi, không th tin Çn giäi thoát thÆt s¿ ÇÜ®c. Næm Gi§i này không nh»ng ÇÜa ngÜ©i månh tin trên ÇÜ©ng giäi thoát, mà còn Çem låi trÆt t¿, an vui, hòa bình cho gia Çình, QuÓc gia, xã h¶i n»a. NgÛ gi§i chính là ging mÓi ch¡c thÆt tåo hånh phúc cho cá nhân và Çoàn th, chính là ông thÀy ngæn ngØa chúng ta làm Çiu x¢ng bÆy trong th©i måt pháp. Vì th, ñÙc PhÆt Thích Ca Çã có l©i di chúc khÄn thit sau Çây trܧc khi Ngài nhÆp Nit bàn: 

- "Sau khi ta dit Ƕ, các ngÜ©i tu hành phäi tôn kính gi§i luÆt làm thÀy; dÀu cho ta còn tåi th Ç dåy d cho các ngÜ©i mÃy ngàn Ç©i Çi n»a, ta cÛng thêm Çiu nào ngoài gi§i luÆt."

Gi§i luÆt PhÆt ch ra rÃt nhiu, vì cÀn phäi áp døng cho nhiu hång ngÜ©i tu hành: - Tÿ kheo,- Tÿ kheo ni,- Sa di, -Sa di ni. Riêng ÇÓi v§i hàng PhÆt tº tåi gia, thì chÌ có 5 gi§i mà thôi. NhÜng nu gi» ÇÜ®c 5 gi§i Ãy thì l®i ích cho mình, cho ngÜ©i không xit k. 

B.Chánh ñ: 

I.ñÎnh Nghïa : NgÛ gi§i là næm Çiu ngæn cÃm mà PhÆt Çã ch ra, Ç ngæn nh»ng tܪng nim ác, nói næng ch£ng lành, hành Ƕng bÃt chính. Næm Çiu ræn Ãy là: - Không ÇÜ®c git håi, - Không ÇÜ®c tr¶m cܧp, - Không ÇÜ®c tà dâm, - Không ÇÜ®c nói dÓi, - Không ÇÜ®c uÓng ru®u. Næm Çiu này y cÙ trên tâm tØ bi, bình Ç£ng trên phÜÖng din dÙt trØ t¶i li cá nhân và Çem låi trÆt t¿, an vui cho xã h¶i mà thành lÆp. ñÙc PhÆt không b¡t bu¶c chúng ta phäi trit Ç tuân theo và cÛng không hæm da nu chúng ta không tuân theo thì phäi bÎ Ngài trØng phåt. S¿ gi» hay không gi» gi§i là do chúng ta hoàn toàn t¿ liu lÃy. ñåo PhÆt khác v§i các Tôn giáo khác chính là ª Çim ñÙc PhÆt không phäi là m¶t quan tòa tÓi cao gi» quyn thܪng phåt. M¶t nghï, m¶t l©i nói, m¶t hành Ƕng tÓt hay xÃu chính Çã mang theo nó m¶t mÀm thܪng phåt rÒi. ñÙc PhÆt chÌ là m¶t vÎ dÅn ÇÜ©ng rÃt tØ bi, và rÃt sáng suÓt. Ngài chÌ cho chúng ta con ÇÜ©ng nào là con ÇÜ©ng sáng và con ÇÜ©ng nào là con ÇÜ©ng nguy him không nên Çi. NhÜng nu chúng ta không theo con ÇÜ©ng sáng mà låi muÓn Çi vào con ÇÜ©ng nguy him, thì tÃt nhiên chúng ta së g¥p tai ha t¿ nhiên, chÙ PhÆt không tåo ra tai ha Ç trØng phåt chúng ta. Tòa án chính là luÆt nhân quä. Ta làm ác thì ta chÎu quä xÃu; ta làm thin thì ta ÇÜ®c qûa tÓt. Næm gi§i chính là næm thành trì ngæn chÆn cho ta ÇØng Çi låc vào ÇÜ©ng ác, là næm hàng rào ngæn chÆn cho ta khÕi rÖi xuÓng v¿c sâu, trong khi ta Çi trên con ÇÜ©ng giäi thoát. 

II.Næm Gi§i 

1.Không ÇÜ®c git håi. ñiu ngæn cÃm thÙ nhÙt mà PhÆt khuyên chúng ta, là không ÇÜ®c git sanh mång, tØ loài ngÜ©i cho Çn loài vÆt. Sanh mång là m¶t gía trÎ qúy báu, nhÃt là sanh mång ngÜ©i; git håi sanh mång kia Ç tô bÒi cho sanh mång này là m¶t Çiu ác, không h®p l Çåo. 

PhÆt giáo cÃm sát sanh b«i nhiu l do

a.Tôn trng s¿ công b¢ng. - Chúng ta coi sanh mång mình là qu, là m¶t cûa báu tuyt ÇÓi. Nu ai mÜu håi, là mình chÓng trä trit Ç Ç bäo v sanh mång. Mình Çã bit qu trong thân mång mình, tåi sao låi muÓn chà Çåp sanh mång ngÜ©i? Suy r¶ng ra, các loài vÆt cÛng bit qu trng mång chúng. NhÜ m¶t con bò hay m¶t con heo s¡p bÎ ÇÆp ÇÀu, thc huyt, ta thÃy s¿ phän kháng mãnh lit, s¿ Çau thÜÖng cùng c¿c cûa chúng, b¢ng nh»ng ting kêu gào, nh»ng cái dãy døa thoát cht! Theo lë công bình, Çiu ta không muÓn ai làm cho ta, thì ta cÛng ÇØng làm cho ngÜ©i khác, hay loài khác. PhÆt dåy:"Ai ai cÛng s® gÜÖm dao, ai ai cÛng s® s¿ cht. VÆy nên lÃy lòng mình suy lòng ngÜ©i, ch§ git! Ch§ bäo git!". 

b.Tôn trng PhÆt tánh bình Ç£ng. - Chúng ta mi loài tuy thân hình khác nhau, mà vÅn ÇÒng m¶t PhÆt tánh. PhÆt tánh Çã bình Ç£ng thì không th vin l do gì Ç nói r¢ng PhÆt tánh ª ngÜ©i giá trÎ hÖn ª vÆt, ª giai cÃp này màu da này gía trÎ hÖn giai cÃp kia màu da kia. Sát håi m¶t sanh vÆt là sát håi PhÆt tánh. 

c.Nuôi dÜ«ng lòng tØ bi. - Lòng tØ bi cûa ñÙc PhÆt xem mi loài nhÜ con, nên Ngài không ÇÒng cho Ç tº Ngài sát håi sanh vÆt, bÃt cÙ trong trÜ©ng h®p nào. B«i vì Çêm tâm git håi sanh mång là lòng Ƕc ác Çã c¿c thÎnh, tâm tØ bi bÎ bóp cht. NhÅn tâm vô c§ git m¶t con vÆt, tính båo ác không kém git m¶t con ngÜ©i. NhÅn tâm làm cho kÈ khác hay vÆt khác phäi dãy døa, rên sit, qu¢n quåi trong máu Çào, trong l nóng trܧc khi trút hÖi thª cuÓi cùng, là t¿ git lòng tØ bi cûa mình, là bóp cht cái mÀm thÜÖng yêu rÃt qu báu trong tâm hÒn chúng ta. NhÜ th, khó mà tu hành Ç thành chánh quä ÇÜ®c. ñÙc Kh°ng Tº có dåy:"Væn kÿ thanh bÃt nhÅn kin kÿ th¿c, kin kÿ sanh bÃt nhÅn kin kÿ tº". (Nghe ting kêu la cûa con vÆt, không n« æn thÎt nó; thÃy nó sÓng không Çành thÃy nó cht). NhÜ vÆy ngÜ©i có tâm tØ bi hay lòng nhân Çu không n« git håi ngÜ©i hay loài vÆt. 

d.Tránh nhân quä báo Ùng oán thù. - Khi ta git m¶t ngÜ©i hay m¶t con vÆt thì s¿ oán hÆn cûa h tràn tr khó dÆp t¡t ÇÜ®c. H vì cô th, vì yu sÙc nên bÎ ta git håi. Trong khi Ãy, h ôm lòng cæm hÆn, ch© g¥p dÎp báo thù, hay con cái thân nhân h së báo thù låi. CÙ th mi ngày ta Çu gieo cæm h©n cho ngÜ©i và vÆt, tích lÛy lâu ngày, khÓi oan gia Ãy to hÖn sÙc ta, chØng Ãy ta bÎ nó sát håi låi. Càng tåo nghip sát, càng lao mình vào Çau kh°. PhÆt dåy:"NgÜ©i thÜ©ng sanh tâm sát håi, càng tæng trܪng nghip kh°, mãi xoay vÀn trong sanh tº, không có ngày ra khÕi" (Kinh Læng Già). 

L®i ích cûa s¿ không sát håi. - Vì nh»ng l do trên, ñÙc PhÆt cÃm PhÆt tº không git haÎ. Không git håi, së có nh»ng Çim l®i sau Çây: 

a.V phÜÖng din cá nhân. - M¶t ngÜ©i không tàn nhÅn sát nhân, håi vÆt, không Ƕc ác làm Ç° máu, không lóc da, xÈ thÎt, ch¥t ÇÀu, th¡t c°, thì trong lòng không bÙc rÙt, hÓi hÆn, thân tâm ÇÜ®c nhË nhàng, thÖ th§i, giÃc ngû ÇÜ®c an lành, nét m¥t ÇÜ®c hin hòa, trong sáng. 

b.V phÜÖng din xã h¶i. - Nu tÃt cä nhân loåi trên th gi§i này Çu gi» Çúng gi§i thÙ nhÃt cûa PhÆt dåy Çây, thì chin tranh së không có, mà các nghip sanh tº luân hÒi cÛng ÇÜÖc giäi thoát. Cho nên T° xÜa có dåy: 

''Ht thäy chúng sanh không nghip git, 

MÜ©i phÜÖng nào có n°i Çao binh. 

Mi nhà, mi chÓn Çu tu Thin. 

Lo gì thiên hå ch£ng thái bình. '' 

Hån ch: VÅn bit git håi là tåo nhân kh°, nhÜng ngÜ©i tåi gia còn æn m¥n, còn làm công vic kia n, thì khó tránh khÕi phåm gi§i sát. - Çây không b¡t bu¶c chúng ta phäi gi» trit Ç nhÜ th, chÌ cÀn gi» phÀn quan trng là không git ngÜ©i, và nh»ng con vÆt l§n nhÜ: Trâu, bò, ng¿a, chó, heo, gà v.v... Còn nh»ng con nhÕ nu tránh ÇÜ®c bao nhiêu qu bÃy nhiêu. chúng ta nên Çi tØ tØ thì ch¡c æn hÖn. NhÃt là không nên git håi sinh vÆt m¶t cách vô l, git Ç thÕa lòng thích git. Trong khi gi» gi§i sát, ta nên Ç phòng hai Çiu sau Çây: 

a.Không nên Ç cho ác sanh khªi. Git m¶t con vÆt l§n mà vì vô hay t¿ v, thì cái quä cûa nó còn nhË hÖn là git m¶t con chuÒn chuÒn v§i cái ác muÓn git cho vui tay. 

b.Nên tránh s¿ huân tÆp trong hoàn cänh git håi: Nh»ng ÇÙa bé lên 3, lên 5 ra sân g¥p chuÒn chuÒn, bÜÖm bܧm chøp b¡t rÒi ng¡t cánh, rÙt ÇÀu nu cha mË thÃy mà không rÀy la; Çn 12,13 tu°i, chúng s¡m ná, giàng thun b¡n chim, Çn 20, 25 tu°i, chúng Çâm hng heo, git chó, vÅn không bÎ ngæn cÃm thì sau này, quen v§i tánh hung båo, trong cÖn giÆn d», chúng có th git ngÜ©i không g§m tay. VÆy chúng ta không nên Ç t¿ do cho con cái quen cái s¿ git håi sinh vÆt, mà cÛng không cho chúng møc kích nh»ng cänh chém git ª các råp chiu bóng hay ª gi»a Ç©i. 

2.Không ÇÜ®c tr¶m cܧp. Ai cÛng bit tr¶m cܧp là lÃy nh»ng tài vÆt thu¶c quyn sª h»u cûa ngÜ©i, mà không có s¿ Üng thuÆn , hay cÜ«ng ép ngÜ©i ta Üng thuÆn b¢ng võ l¿c hay quyn hành. Nh»ng vÆt qu giá nhÜ nhà cºa, ru¶ng vÜ©n, tin båc, ngc ngà... cho Çn vÆt hèn mn nhÜ lá trÀu, trái §t... ngÜ©i ta không cho mà mình t¿ lÃy Çu là tr¶m cܧp. Tr¶m cܧp có nhiu hình thÙc: ý månh bè Çäng gi¿t ngang cûa ngÜ©i là æn cܧp; cÆy th quyn làm tin kÈ yu là æn cܧp; b¡t chËt ngÜ©i ta trong lúc túng thiu Ç cho vay n¥ng l©i, cÀm bán giá rÈ måt là æn cܧp; tích trº ÇÀu cÖ Ç bán giá ch® Çen là æn cܧp. Dùng mÜu mËo rình rÆp, lén lút lÃy cûa ngÜ©i là æn tr¶m; cân non, Çong thiu, trÓn xâu, lÆu thu, ÇÜ®c cûa ngÜ©i ta mà không tìm cách trä låi là æn tr¶m. Có th nói tóm m¶t câu là; BÃt cÙ hình thÙc nào, do lòng tham lam lÃy cûa ngÜ©i bÃt chính Çu là tr¶m cܧp cä. Nu vì nghèo nàn thiu thÓn, v® Óm con Çau, thiu gåo thiu thuÓc, nên phäi bu¶c lòng gian xäo, thì t¶i còn ÇÜ®c châm ch; chÙ Çã giàu có, æn sung m¥c sܧng, lên xe xuÓng ng¿a mà còn lÜ©ng gåt ngÜ©i lÃy cûa, cܧp công, Ç sÓng m¶t cách vÜÖng giä trên mÒ hôi nܧc m¡t cûa kÈ nghèo Çói, thì t¶i ác thÆt n¥ng n! 

Vì l do gì PhÆt cÃm tr¶m cܧp? PhÆt cÃm tr¶m cܧp vì nh»ng l do sau Çây: 

a.Tôn trng s¿ công b¢ng: Chúng ta không muÓn ai lÃy cûa mình, tåi sao mình låi chæm chæm muÓn Çoåt cûa ngÜ©i? Quyn sª h»u cá nhân cûa ta, ta bit tôn trng, thì tåi sao ta låi chà Çåp lên quyn sª h»u cûa ngÜ©i? Làm nhu th là trái lë công b¢ng. M¶t xã h¶i mà thiu công b¢ng thì không th tÒn tåi lâu dài ÇÜ®c. 

b.Tôn trng s¿ bình Ç£ng. - Mi ngÜ©i Çu có PhÆt tánh nhÜ nhau, tåi sao ta låi muÓn làm kh° ngÜ©i khác Ç ta ÇÜ®c sung sܧng? Tåi sao ta låi muÓn hܪng nh»ng Ç¥c ân bÃt chính trong khi ta cÛng chÌ là m¶t con ngÜ©i nhÜ bao nhiêu con ngÜ©i khác? 

c.Nuôi dÜ«ng lòng tØ bi. - M¶t khi vô Çánh mÃt m¶t vÆt gì hay m¶t sÓ tin, ta dàu dàu buÒn kh°, æn không ngon, ngû không yên, tåi sao ta låi n« tâm lÃy cûa ngÜ©i Ç cho ngÜ©i phäi khóc than, Çau kh° vì ta? NgÜ©i ta thÜ©ng nói:"Tin tài là huyt måch". NhÜ vÆy, kÈ cܧp Çoåt cûa ngÜ©i tÙc là cܧp Çoåt xÜÖng máu ngÜ©i, sát håi sinh mång ngÜ©i vÆy. ChÌ nh»ng ngÜ©i không có lòng thÜÖng ngÜ©i, tán tÆn lÜÖng tâm m§i làm nh»ng vic Çen tÓi nhÜ vÆy. Còn ta, Çã là PhÆt tº, Çang cÓ g¡ng nuôi dÜ«ng lòng tØ bi, ta không th tr¶m cܧp cûa ai ÇÜ®c. 

d.Tránh nghip báo oán thù. - Trong xã h¶i có t° chÙc, tôn trng lë công b¢ng, thì t¶i tr¶m cܧp bao gi© cÛng bÎ trØng trÎ. n tr¶m là bÎ ÇÜa ra tòa án tiu hình, æn cܧp thì ra tòa án Çåi hình. Khi chÜa bÎ b¡t, kÈ tr¶m cܧp phäi tìm træm phÜÖng ngàn k Ç trÓn tránh, sÓng chui rúc trong bóng tÓi. Khi bÎ b¡t, ngÜ©i tr¶m cܧp phäi bi trói bu¶c, tra khäo, ngÒi tù, nhÓt khám. PhÆn mình Çã Çành c¿c thân kh° trí, låi làm cho gia Çình mình, cha mË, v® con cÛng buÒn rÀu xÃu h°, và mÃt ht cä hy vng ª tÜÖng lai. 

NhÜng nu luÆt pháp th gian không trØng trÎ, thì ngÜ©i tr¶m cܧp cÛng không thoát khÕi luÆt nhân quä nghip báo. Tr¶m cܧp cûa ngÜ©i thì së bÎ ngÜ©i tr¶m cܧp låi, gây bao thù oán kh° Çau. PhÆt dåy: "NgÜ©i tham luyn s¡c tài không chÎu r©i bÕ, cÛng nhÜ ÇÙa bé luyn tic m¶t chút mÆt trên lÜ«i dao, thè lÜ«i lim, phäi bÎ cái ha ÇÙt lÜ«i" (Kinh TÙ ThÆp NhÎ ChÜÖng). Chính th, vì tham tin cûa, l¡m ngÜ©i Çã t¿ gieo mình vào khám ÇÜ©ng, vào ÇÎa ngøc. Chúng ta hãy l¡ng nghe bài k cänh tÌnh cûa vua TrÀn Thái Tông: 

Khoét vách xoi tÜ©ng chí nh»ng Çâu, 

Ngàn mÜu træm k luÓng tham cÀu; 

Cûa ngÜ©i dÀu có Ç©i nay ÇÜ®c, 

ñ©i khác luôn luôn kip ng¿a trâu. 

Vì nh»ng l do trên nên ñÙc PhÆt cÃm các Ç tº tr¶m cܧp. 

L®i ích cûa s¿ không tr¶m cܧp. 

a.V phÜÖng din cá nhân. - NgÜ©i không gian tham thì Ç©i sÓng hin tåi ÇÜ®c an °n, không bÎ Çòi hÕi, giam cÀm, tù t¶i, Çi Çâu cÛng ÇÜ®c ngÜ©i khác tin cÆy, giao phó cho mình nh»ng ÇÎa vÎ quan trng. NgÜ©i không gian tham thì Ç©i sau ÇÜ®c hܪng phܧc báu giàu sang, an vui, và con cháu nhiu Ç©i cÛng nh© thØa hܪng âm chÃt cûa ông bà, cha mË Ç låi mà ÇÜ®c vinh hin. 

b.V phÜÖng din Çoàn th. - Nu m¶t ngày nào trong xã h¶i không ai có tâm gian tham, tr¶m cܧp thì nhà không cÀn Çóng cºa, cûa khÕi lo gìn gi», vÆt Çánh rÖi không mÃt, thÆt không còn gì sung sÜ©ng hÖn! NgÜ©i ta kh° b«i không có cûa, nhÜng kÈ có cûa nhiu cÛng vÅn kh°, vì phäi lo gìn gi». NgÜ©i không tr¶m cܧp tÙc là Çã âm thÀm ban cho ngÜ©i khác s¿ an °n rÒi. Nhà Nho có câu:"NhÖn phi nghïa bÃt giao, vÆt phi nghïa bÃt thû", HuÓng chúng ta là PhÆt tº låi Çi tr¶m cܧp hay sao? 

3.Không ÇÜ®c tà dâm. Tà dâm tÙc là muÓn nói v s¿ dâm døc phi pháp. LuÆt dåy ngÜ©i xuÃt gia ly tøc phäi dÙt h£n dâm døc, còn ngÜ©i tåi gia thì không ÇÜ®c tà døc. Khi v® chÒng có cܧi hÕi Çû gi là chánh; ngoài ra, lén lút lang chå làm vic phi pháp v§i ngÜ©i khác phái gi là tà. NhÜng nu v® chÒng chính thÙc Çi n»a, mà n¢m không phäi ch, gÀn gÛi nhau không chØng m¿c thì cÛng thu¶c v tà dâm cä. ñó là nói v m¥t thô thin. Nói m¶t cách vi t hÖn, thì phàm nh»ng s¿ phóng tâm Ç¡m s¡c, nghï ng®i bÃt chánh, chÖi b©i lä lÖi, cÛng Çu thu¶c v loåi tà dâm cä. 

PhÆt cÃm tà dâm vì nh»ng l do sau Çây: 

a.Tôn trng s¿ công bình. - Mi ngÜ©i ai cÛng muÓn gia Çình mình êm Ãm, yên vui, v® con mình Çoan chánh, thì sao låi Çi phá håi gia cang, làm nhøc nhã tông môn ngÜ©i, ÇÜa v® con ngÜ©i vào con ÇÜ©ng dâm loån. 

b.Bäo v hånh phúc gia Çình. - không gì Çau kh°, Çen tÓi hÖn, khi m¶t gia Çình mà chÒng ho¥c v® có då riêng tÜ, tà våy. Hånh phúc Çâu còn, khi chÒng v® không tin nhau! M¶t khi gia Çình lâm vào cänh Ãy, thì con cái së xÃu h°, bê tha, côi cút, bà con không Çoái hoài Çn, s¿ nghip tan tành, làng xóm chê bai, danh giá hoen Ó. ñiu kin thit yu Ç giÛ gìn hånh phúc gia Çình chính là lòng chung thu cûa hai v® chÒng. NgÜ©i ta bäo:"ThuÆn v® thuÆn chÒng, tác b ñông cÛng cån". Vì s¿ tà dâm cûa m¶t trong hai ngÜ©i bån ÇÜ©ng mà trong gia Çình thÜ©ng xäy ra nh»ng vø ghen tÜÖng, cãi vã, Çánh ÇÆp có khi Çn gây án mång. Có khi, Ç trä thù, ngÜ©i ta thÜ©ng thÃy xäy ra cái cänh "Ông æn chä, bà æn nem". M¶t ngÜ©i chÒng Ç tâm dòm ngó v® ngÜ©i, thì chính v® con h cÛng læm le våch rào sang nhà kÈ khác rÒi. H phá hånh phúc gia Çình ngÜ©i, thì chính hånh phúc gia Çình h cÛng Çã tan rã trܧc. Cho nên cÃm tà dâm là m¶t Çiu kin cÀn thit Ç xây d¿ng hånh phúc cho gia Çình mình và gia Çình ngÜ©i. 

c.Tránh oán thù và quä báo xÃu xa. - PhÆt dåy: "NgÜ©i ôm lòng ái døc cÛng nhÜ kÈ cÀm ÇuÓc Çi ngÜ®c gió, quyt bÎ nån cháy tay" (Kinh TÙ ThÆp NhÎ chÜÖng). ThÆt vÆy, ngÜ©i ta có tâm xÃu xa Ç¡m mê s¡c døc, không s§m thì chÀy quyt bÎ håi: nu không tan nhà mÃt nܧc, thì cÛng gãy chân mÃt mång b«i mÛi súng, ngn gÜÖm. XÜa nay nh»ng kt qûa thäm khÓc Çen tÓi do s¿ Ç¡m mê s¡c døc gây ra không thiu gì; chúng ta chÌ cÀn dª nh»ng chÒng sách lÎch sº hay chÒng bao h¢ng ngày, së thÃy nhan nhän trong mi trang, mi Çoån. Trong các s¿ oán thù, không có s¿ oán thù nào mãnh lit b¢ng s¿ oán thù do s¿ lØa dÓi phø rÅy v tình ái gây ra. các cu¶c án mång xäy ra h¢ng ngày, phÀn l§n là kt qûa cûa tà dâm. 

L®i ích cûa s¿ không tà dâm.Vì th nên s¿ gi» gi§i cÃm tà dâm së có nh»ng l®i ích sau Çây: 

a.V phÜÖng din cá nhân. 

·Kinh ThÆpThin nói: "NgÜ©i th gian không tà hånh thì ÇÜ®c hܪng bÓn Çiu l®i sau: 

·Sáu cæn (tai, m¡t, mÛi, lÜ«i, thân, ) Çu ÇÜ®c vËn toàn. 

·Trn Ç©i ÇÜ®c ngÜ©i kính trng. 

·ñoån trØ ÇÜ®c ht cä phin lÛy khuÃy nhiÍu. 

·Cu¶c tình duyên trn Ç©i không ai dám xâm phåm." 

b.V phÜÖng din Çoàn th. 

- Trong m¶t xã h¶i mà ai cÛng không tà hånh, thì gia Çình ÇÜ®c yên vui hånh phúc, nh»ng s¿ luÀn thÜ©ng båi l së tiêu tan, nh»ng cänh thù him, chém git së không xäy ra n»a; con cái ÇÜ®c månh khÕe, nâng niu, xã h¶i së cÜ©ng thÎnh. Nói tóm låi, cõi Ta bà ô trc, Çau kh° này së bin thành th gi§i thanh tÎnh, an vui. 

4.Không ÇÜ®c nói sai s¿ thÆt. Nói sai s¿ thÆt có bÓn cách: Nói dÓi, nói thêu dt, nói lÜ«i hai chiu, nói l©i hung ác. 

a.Nói dÓi hay nói láo, là không nói thÆt, chuyn có nói không, chuyn không nói có, vic phäi nói trái, vic trái nói phäi; Çiu nghe nói không nghe, Çiu không nghe nói nghe; ho¥c giä trܧc m¥t khen rÒi sau lÜng chê måt; hay là khi Üa thì nói dÎu ngt thÖm tho, khi ghét låi Ç¡ng cay chua chát. Tóm låi, nghï l©i nói vic làm trܧc sau mâu thuÅn, trên dܧi khác nhau, trong ngoài bÃt nhÙt, Çu thu¶c v nói dÓi cä. 

b.Nói thêu dt, là vic ít xít cho nhiu, làm cho ngÜ©i nghe n°i sân hÆn; là trau tria l©i nói, chuÓt ngót ging hay, lên hÖi xuÓng ging cho êm tai mát då Ç cám d ngÜ©i nghe, làm cho ngÜ©i say mê Ç¡m nhiÍm; cÛng có khi là nói bim, nói bâm, nói châm, nói chích làm cho ngÜ©i nghe phäi kh° sª. Tóm låi, bao nhiêu l©i nói không Çúng nghïa chân thÆt, thêm b§t cho Çn væn chÜÖng phù phim, bóng bÄy làm cho kÈ nghe phäi loån tâm, sanh phin não, Çu gi là nói thêu dt cä. 

c.Nói lÜ«i hai chiu, hay nôm na hÖn, là nói "Çòn xóc nhn hai ÇÀu", nghïa là Çn ch này thì nói hùa v§i bên này Ç nói xÃu bên kia, Çn bên kia thì nói hùa bên Ãy Ç nói xÃu bên này, làm cho bån bè Çang thân nhau trª låi chÓng nhau, kÈ ân, ngÜ©i nghïa chÓng ÇÓi, oán thù nhau. 

d.Nói l©i hung ác, là nói nh»ng ting thô tøc c¶c c¢n chºi rûa, làm cho ngÜ©i nghe phäi Çau kh°, buÒn rÀu, s® hãi. 

Vì sao PhÆt cÃm nói sai s¿ thÆt? PhÆt cÃm nói sai s¿ thÆt vì nh»ng l do sau Çây: 

a.Tôn trng s¿ thÆt. - ñåo PhÆt là ñåo nhÜ thÆt; ngÜ©i tu theo ñåo PhÆt phäi tôn trng s¿ thÆt. NgÜ©i quen v§i dÓi trá, không thit tìm s¿ thÆt thì khó có th chÙng qûa ÇÜ®c. Chúng ta Çang sÓng trong vng tܪng, công vic chính cûa ngÜ©i tu hành là cÓ g¡ng phá tan vng tܪng Ãy Ç thÃy ÇÜ®c bän nguyn; nu không làm ÇÜ®c nhÜ th mà trái låi còn chÒng chÃt thêm cái vng tܪng Ãy v§i nh»ng s¿ dÓi trá lØa phÌnh n»a, thì thÆt là trái Çåo. 

b.Nuôi dÜ«ng lòng tØ bi. - Cái Ƕng l¿c chính cûa s¿ dÓi trá là lòng ích k, ác Ƕc, muÓn håi ngÜ©i Ç thÕa lòng døc vng Çen tÓi cûa mình. NgÜ©i bÎ lØa dÓi, phÌnh gåt phäi Çau kh° vì mình, có khi phäi m¡c thù vÜÖng oán, có khi phäi tan gia båi sän. NgÜ©i tu hành mà làm nhÜ th là Çã tán tÆn lÜÖng tâm, Çã bóp cht tình thÜÖng trong lòng h rÒi. M¶t khi lòng tØ bi không có n»a, nghïa là cái Ƕng l¿c chính Çã mÃt, thì s¿ tu hành chÌ còn là giä dÓi, lØa bÎp ngÜ©i, và tÃt nhiên không bao gi© có kt qûa tÓt. 

c.Bäo tÒn s¿ trung tín trong xã h¶i. - Trong m¶t gia Çình, m¶t Çoàn th, m¶t xã h¶i mà không ai tin ai, thì mi công cu¶c tØ nhÕ Çn l§n Çu thÃt båi. Trong Çåo Nho, m¶t trong 5 ÇÙc tính cæn bän là lòng tin. "NhÖn vô tín bÃt lÆp", Çó là l©i dåy cûa Kh°ng Tº, Hånh phúc gia Çình và xã h¶i không th có ÇÜ®c trong s¿ dÓi trá. nghi ng©, ÇÓ k. 

d.Tránh nghip báo kh° Çau. - l©i nói tuy không phäi là lÜ«i kim, nhÜng nó nguy him hÖn lÜ«i kim, vì nó có hai mÛi ngn, m¶t mÛi Çâm vào ngÜ©i khác, m¶t mÛi Çâm vào chính ngÜ©i xº døng nó. Ai ai cÛng ch¡c chÜa quên câu chuyn th¢ng bé chæn cØu muÓn Çánh lØa hàng xóm, b¢ng cách la "Lºa! Lºa!", nhÜng nó chÌ phÌnh ngÜ©i ÇÜ®c m¶t lÀn, lÀn sau nhà nó cháy thÆt, m¥c dù nó kêu la thäm thit cÛng không ai thèm Çn ch»a n»a. ñÃy, ngÜ©i dÓi trá chÌ gây ha cho mình. Do Çó, PhÆt dåy: "Phàm kÈ ª Ç©i, lÜ«i búa bén n¢m s¤n trong ming, sª dï chém mình là do l©i nói ác". ñã Çành nói ly gián, nói xuyên tåc là Ç håi ngÜ©i, nhÜng khi Çã làm håi ngÜ©i thì th nào ngÜ©i cÛng håi låi mình. "Ác lai ác báo" là th. ñ tránh s¿ thù h¢n, tránh nghip d», chúng ta không nên dÓi trá, Çiêu ngoa. 

L®i ích cûa s¿ không dÓi trá: 

a.V phÜÖng din cá nhân. - ñÜ®c ngÜ©i trng n, tin cÆy, không ai oán hÆn thù him; Çi Çâu cÛng ÇÜ®c ngÜ©i chung quanh dành cho m¶t ÇÎa vÎ thân tín, nim n« tip Çón. Trong ngh nghip làm æn, ngÜ©i chân thÆt ÇÜ®c nhiu thân chû, và ÇÜ®c giao phó cho nhiu trng trách qu báu. 

b.V phÜÖng din Çoàn th. - Gia Çình và xã h¶i ÇÜ®c Çoàn kt trong s¿ tin cÆy. Mi công cu¶c chung, ÇÜ®c xúc tin có kt qûa tÓt. ñÒng bào thÜÖng yêu, thông cäm nhau hÖn. 

Hån ch: Nói dÓi là m¶t tai ha l§n lao, cho mình và xã h¶i. Tuy nhiên, cÛng có vài trÜ©ng h®p nên nói dÓi. ñó là khi nào vì lòng tØ bi mà phäi nói dÓi Ç cÙu ngÜ©i hay vÆt. Nói dÓi phåm t¶i là trong trÜ©ng h®p do lòng tham, sân làm Ƕng cÖ thúc ÇÄy . 

NgÜ®c låi, nu do lòng tØ bi thúc ÇÄy mà phäi nói dÓi, thì không phåm t¶i. 

5.Không ÇÜ®c uÓng rÜ®u. TÃt cä nh»ng thÙ có chÃt men làm say ngÜ©i, hay chÃt Ƕc håi ngÜ©i Çu không ÇÜ®c uÓng. Chính mình không uÓng Çã Çành, mà cÛng không ÇÜ®c ép nài ngÜ©i khác uÓng. Ép nài, khuyn khích ngÜ©i khác uÓng, t¶i låi n¥ng hÖn cä chính mình uÓng n»a. Lúc lâm bÎnh n¥ng, uÓng các thÙ thuÓc không lành, lÜÖng y bäo phäi dùng rÜ®u hòa vào thuÓc, thì tåm ÇÜ®c dùng. NhÜng trܧc khi dùng phäi båch cho chúng Tæng bit. Khi ht bÎnh, không ÇÜ®c tip tøc uÓng thuÓc có hòa rÜ®u Ãy n»a. 

Vì nh»ng l do gì PhÆt cÃm uÓng rÜ®u? - PhÆt cÃm uÓng rÜ®u vì nh»ng l do sau Çây:

a.Bäo toàn håt giÓng trí tu. - RÜ®u còn nguy him hÖn thuÓc Ƕc. M¶t chén thuÓc Ƕc ta uÓng vào cht ngay, nhÜng chÌ cht m¶t thân hin tåi, chÙ rÜ®u uÓng vào, làm mÃt giÓng trí tu, phäi cht Çi sÓng låi vô sÓ kip. Vì th Ç bäo toàn håt giÓng trí tu qu báu, PhÆt cÃm uÓng rÜ®u. 

b.Ngæn ngØa nh»ng nguyên nhân sanh ra t¶i li. - RÜ®u chính nó không phäi là m¶t t¶i li nhÜ sát sanh, tr¶m cܧp, tà dâm, nhÜng nó có th làm nhân cho nh»ng t¶i li kia sanh ra. Khi Çã uÓng rÜ®u vào say sÜa, thì t¶i nào cÛng có th phåm ÇÜ®c. Dܧi Çây là m¶t câu chuyn Ç chÙng minh Çìu Çó: - M¶t anh nông phu kia Çang cày ru¶ng gi»a ÇÒng, bng thÃy hin ra sØng s»ng trܧc m¥t mình m¶t hung thÀn to l§n, kÿ dÎ, hæm git anh. Anh kinh s®, khóc lóc xin tha mång. VÎ hung thÀn bäo: 

-Nu ngÜÖi làm m¶t trong ba vic này thì ta tha cht cho: ho¥c là git cha ngÜÖi, ho¥c là Çánh mË ngÜÖi hay uÓng ht lít rÜ®u Ç trên bàn nhà ngÜÖi. 

Anh nông dân suy nghï m¶t hÒi rÒi trä l©i: 

-Xin Ngài cho con ÇÜ®c uÓng lít rÜ®u. 

Hung thÀn nghe xong có vÈ hài lòng rÒi bin mÃt. TrÜa hôm Ãy, anh nông dân v nhà, thÃy lít rÜ®u mà ông thân mua Ç Çãi khách, vì nhà s¡p có gi, anh ta v¶i vàng chøp lÃy, nÓc cån m¶t hÖi. Cha anh thÃy ÇÙa con hn láo, n¡m gÆy xông låi Çánh m¡ng con. Ma men Çã thÃm, anh ta không còn bit phäi trái, gi¿t gÆy cûa cha, Çánh ông m¶t cây cht tÓt! Bà mË chåy Çn ôm con la làng. Anh ta chÜa hä giÆn, Çánh mË túi bøi. Xóm làng chåy låi b¡t anh dÅn lên quan vì t¶i git cha Çánh mË. TÌnh låi anh m§i bit uÓng rÜ®u là t¶i n¥ng nhÙt trong ba diu mà hung thÀn b¡t anh làm. 

Tóm låi rÜ®u gây ra nhiu t¶i li. Sau Çây là 10 tai håi cûa rÜ®u mà trong Kinh Çã nói Çn: 

a.Cûa cäi rÖi mÃt; 

b.Tæng trܪng lòng git håi; 

c.Trí tu kém dÀn; 

d.S¿ nghip ch£ng thành; 

e.Thân tâm nhiu kh°; 

f.Thân hay tÆt bÎnh; 

g.Tâm sân hÆn bÒng b¶t, Üa cãi lÅy;

h.Phܧc ÇÙc tiêu mòn; 

i.Tu°i th giäm b§t; 

j.Mång chung Ça vào ÇÎa ngøc. 

L®i ´ch Cûa S¿ CÃm UÓng rÜ®u 

a.V phÜÖng din cá nhân. - NgÜ©i không uÓng rÜ®u thì tránh ÇÜ®c 10 Çiu håi vØa k trên. 

b.V phÜÖng din Çoàn th. - Gia Çình ÇÜ®c yên vui, con cái ít tÆt bÎnh, xã h¶i ÇÜ®c hòa møc, nòi giÓng ÇÜ®c hùng cÜ©ng. 

C.Kt LuÆn 

1.- PhÆt tº không gi» gi§i không phäi là PhÆt tº. - Chúng ta Çã thÃy công døng thit th¿c và l®i ích cûa 5 gi§i v phÜÖng din cá nhân và Çoàn th. Nu Tam Quy là nn täng, thì ngÛ gi§i là 5 nÃc thang cûa ngÜ©i PhÆt tº tåi gia Ç bܧc dÀn lên Thánh quä. Trong bܧc ÇÀu, ngÜ©i PhÆt tº nu có th phát nguyn gi» cä næm gi§i thì càng tÓt; nu vì nhiu s¿ ràng bu¶c chÜa th gi» ÇÜ®c cä næm gi§i thì có gi» vài gi§i mà mình thÃy có th th¿c hành ÇÜ®c, nhÜ: Không uÓng rÜ®u, không nói dÓi. RÒi v§i s¿ tinh tÃn và BÒ Ç tâm dÛng mãnh, ta tip tøc phát nguyn gi» thêm nh»ng gi§i khác nhÜ không tr¶m c¡p, không tà dâm... NhÜng Çã phát nguyn gi» gi§i nào thì gi» cho trung kiên, ÇØng có m¶t bܧc tin t§i, hai bܧc thoái lui, dùng d¢ng nhÜ th mãi thì không bao gi© Çi Çn Çâu cä. Nu ngÜ©i PhÆt tº mà không gi» gi§i nào thì sao gi là PhÆt tº? NgÜ©i thÜ©ng, không theo PhÆt mà còn gi» Çúng tÜ cách nhÜ không uÓng rÜ®u, không nói dÓi, không tr¶m c¡p thay, huÓng hÒ là PhÆt tº? Ta Çn v§i ñåo PhÆt là muÓn vÜ®t lên trên Ç©i tÀm thÜ©ng cûa th nhân. Nu chúng ta vào ñåo rÒi mà vÅn tip tøc cu¶c Ç©i trôi n°i cÛ, hay còn t hÖn cu¶c Ç©i thÜ©ng cûa thnhân, thì Çó là chúng ta muÓn làm hoen Ó ñåo, 

Cho nên ngÜ©i PhÆt tº phäi cÓ g¡ng gi» gi§i Ç cho xÙng Çáng v§i danh nghïa cûa mình, Ç Çem hånh phúc Çn cho mình và chúng sanh. 

2.NgÜ©i không theo ñåo PhÆt cÛng nên gi» gi§i. - Næm gi§i nói trên không có gì là cao siêu, huyn bí. ñó là m¶t bài hc công dân thông thÜ©ng mà bÃt cÙ m¶t xã h¶i nào, m¶t quÓc gia nào muÓn phÒn thÎnh, hùng cÜ©ng cÛng không th bÕ sót ÇÜ®c. Cho nên næm Çiu luÆt Ãy không phäi chÌ Ç áp døng riêng cho gi§i PhÆt tº, mà còn chung cho tÃt cä nh»ng ai muÓn sÓng m¶t cu¶c sÓng lành månh, an vui, có l nghïa và tin b¶. 

M¶t xã h¶i mà mi phÀn tº Çu th¿c hin ÇÜ®c næm gi§i cÃm Ãy, thì Çó là m¶t xã h¶i gÜÖng mÅu, væn minh nhÙt th gi§i.