Make your own free website on Tripod.com
Khái Nim T°ng Quát v TÙ Diu ñ

(Ariya Saccani)

A.Mª ÇÀu: Nguyên Nhân và hoàn cänh ñÙc PhÆt giäng v TÙ Diu ñ:

ñÙc PhÆt Thích Ca, sau khi thành Çåo dܧi c¶i cây BÒ ñ, lin nghï Çn vic Çem giáo-l mà Ngài vØa chÙng ÇÜ®c ra truyn bá cho chúng sanh. NhÜng giáo l cûa Ngài là giáo-l cao siêu, thâm-diu, còn chúng sanh phÀn Çông cæn-cÖ còn thÃp kém, khó có th giác-ng¶ nhanh chóng nhÜ Ngài ÇÜ®c. NhÜng không lë vì th mà không giáo-hoá chúng sanh? ñ hoá Ƕ, PhÆt phÜÖng tin nói pháp TÙ Diu ñ là tim giáo Ç cho chúng sanh dÍ b tu hành.

Quán-sát cæn-cÖ næm ngÜ©i bån ÇÒng tu v§i Ngài trܧc kia, là nhóm ông Kiu-TrÀn-NhÜ, có th khai ng¶ ÇÜ®c v§i pháp TÙ-Diu-ñ, ÇÙc PhÆt Çi Çn L¶c-Uyn là nÖi h Çang tu hành Ç nói pháp TÙ Diu-ñ.

Sau khi nghe PhÆt thuyt pháp TÙ-Diu-ñ, thành kin mê-lÀm tan v«, trí-hu siêu thoát xuÃt hin, næm vÎ này ng¶ Çåo, chÙng nhÆp quä vÎ A-La-Hán. ñó là næm vÎ Ç tº ÇÀu tiên cûa ÇÙc PhÆt Thích Ca.

TØ ÇÃy v sau, TÙ Diu-ñ là giáo l cæn bän v tim giáo (phÜÖng pháp tu chÙng tØ tØ) và Çã giác ng¶ không bit bao nhiêu Ç tº cûa PhÆt.

B.Chánh Ç:

I.ñÎnh nghïa:

TÙ là bÓn, Diu là ÇËp, hay, qu báu, hoàn toàn; ñ là s¿ thÆt ch¡c ch¡n, rõ ràng Çúng Ç¡n nhÃt. TÙ Diu ñ là bÓn s¿ thÆt ch¡c ch¡n, qu báu, hoàn toàn nhÃt, không có m¶t giáo-l ngoåi Çåo nào có th sánh kÎp. V§i bÓn s¿ thÆt này, ngÜ©i tu hành có th tØ ÇÎa vÎ tÓi tæm, mê m©, Çi dÀn Çn quä vÎ giác ng¶ m¶t cách ch¡c th¿c, nhÜ m¶t ngn ÇuÓc thiêng có th soi ÇÜ©ng cho ngÜ©i b¶ hành Çi trong Çêm tÓi Çn Çích. Vì cái công døng qu báu, màu nhim, vô cùng l®i ích nhÜ th nên gi là Diu.

Ch» ñ là m¶t S¿ ThÆt l§n nhÃt, cao nhÃt, bao trùm tÃt cä các S¿ ThÆt khác, và muôn Ç©i bÃt di bÃt dÎch chÙ không phäi hån cu¶c trong không gian và th©i gian.

Trong giáo l Tiu-thØa thì TÙ Diu ñ là giáo-l cæn bän.

II.TÙ Diu ñ gÒm nh»ng gì?

TÙ Diu ñ là: Kh° ñ, TÆp ñ, Dit ñ, và ñåo ñ.

a.Kh° Ç (Dukkha).Kh° Ç là chân-l ch¡c th¿c trình bày rõ ràng cho chúng ta thÃy tÃt cä nh»ng ni kh° Çau trên th-gian này mà mi chúng sanh Çu phäi chÎu, nhÜ sÓng là kh°, Çau là kh°, già là kh°, cht là kh° v.v.... Nh»ng ni kh° dÅy ÇÀy trên th-gian, bao vây chúng ta, chìm Ç¡m chúng ta nhÜ nܧc bin. Do Çó, ÇÙc PhÆt thÜ©ng ví cõi Ç©i là m¶t b kh° mênh-mông.

b.TÆp Ç: (sameda Dukkha). TÆp Ç là chân-l ch¡c thÆt, trình bày nguyên nhân cûa b kh° trÀn gian, là l do vì Çâu có nh»ng ni kh° Ãy. Kh° Ç nhÜ là bän kê hin trång cûa chÙng bnh, còn TÆp Ç nhÜ bän nói rõ nguyên nhân cûa chÙng bnh, là l do vì sao có bnh.

c.Dit Ç: (Nirodha Dukkha) Dit Ç là chân-l ch¡c thÆt, trình bày rõ ràng hoàn cänh, quä vÎ an-lành, tÓt ÇËp mà chúng sanh së Çåt Çn khi Çã dit trØ nh»ng ni kh° và nh»ng nguyên nhân cûa ni kh°. Dit Ç nhÜ là m¶t bän cam Çoan cûa lÜÖng y nói rõ sau khi ngÜ©i bnh lành së æn ngon, ngû yên nhÜ th nào, thân th có th tráng kin, tâm hÒn khoan-khoái nhÜ th nào.

d.ñåo Ç: (Nirodha Gamadukkha) ñåo Ç là nh»ng phÜÖng pháp Çúng-Ç¡n, ch¡c thÆt Ç dit trØ Çau kh°. ñó là chân l chÌ rõ con ÇÜ©ng quyt ÇÎnh Çi Çn cänh gi§i Nit Bàn. Nói m¶t cách giän dÎ, Çó là nh»ng phÜÖng pháp tu hành Ç dit kh° và ÇÜ®c vui.ñåo Ç cÛng nhÜ cái toa thuÓc mà vÎ lÜÖng y Çã kê ra Ç ngÜ©i bnh mua và nh»ng l©i chÌ dÅn bnh nhân cÀn phäi y theo Ç lành bnh.

III.BÓ cøc kÿ diu cûa TÙ Diu ñ.

TÙ Diu ñ Çã ÇÜ®c ÇÙc PhÆt s¡p Ç¥t theo m¶t thÙ t¿ rÃt khôn khéo, h®p l, h®p tình. Ngày nay các nhà nghiên cÙu PhÆt hc "u Tây, mi khi nói Çn TÙ Diu ñ, ngoài cái nghïa sâu xa, nhÆn xét xác Çáng, còn tÃm t¡c tán thán cái kin trúc, cái bÓ cøc, cái thÙ l§p cûa toàn b¶ pháp môn Ãy.

Trܧc tiên, ÇÙc PhÆt chÌ cho chúng sanh thÃy cái thäm cänh hin tåi cûa cõi Ç©i. Cái thäm cänh bi Çát này n¢m ngay trܧc m¡t ta, bên tai ta, ngay trong chính mi chúng ta; nh»ng s¿ thÆt có th thÃy, nghe, ngºi, nm, r© ÇÜ®c chÙ không phäi là nh»ng s¿ thÆt xa lå ª Çâu Çâu. ñã là m¶t chúng sanh, ai không có sanh, ai không Çau Óm, ai không già, ai không cht v.v....? Và nh»ng trång thái Ãy Çu mang theo tính chÃt kh° cä. ñã có thân tÃt phäi kh°. ñó là chân l rõ-ràng, giän dÎ, không ai không nhÆn thÃy, nu có m¶t chút nhÆn xét.

Khi chÌ cho mi ngÜ©i thÃy cái kh° ª trܧc m¡t, ª chung quanh và chính trong trong mi chúng ta rÒi, ÇÙc PhÆt m§i Çi qua giai Çoån thÙ hai, là chÌ cho chúng sanh thÃy nguÒn gÓc, l do cûa nh»ng ni kh° Ãy. Ngài Çã tØ hin tåi Çi dÀn v quá khÙ, Çã tØ b m¥t Çi dÀn xuÓng b sâu, Çã tØ cái dÍ thÃy Çn cái khó thÃy. NhÜ th là l-luÆn cûa Ngài Çã Ç¥t cæn bän lên th¿c tåi, lên nh»ng Çiu có th chÙng nghim ÇÜ®c, chÙ không phäi xa lå, viÍn vông, mÖ hÒ.

ñn giai-Çoån thÙ ba, ÇÙc PhÆt trình bày cho chúng ta thÃy cái vui thú cûa s¿ ht kh°. Giai Çoån này tÜÖng phän v§i giai Çoån thÙ nhÃt: giai Çoån trên kh° nhÜ th nào thì giai Çoån này låi vui-thú nhÜ th Ãy. Cänh gi§i vui thú mà Ngài trình bày cho chúng ta thÃy ª Çây, cÛng không có gì là mÖ hÒ, viÍn vông; vì nu Çã có cái kh°, thì tÃt nhiên phäi có cái trái låi v§i cái kh° là cái vui. Và khi Çã thÃy rõ ÇÜ®c cái kh° nhÜ th nào, thì m§i hæng hái tìm cách thoát kh° và khao khát hܧng Çn cái vui mà ÇÙc PhÆt Çã gi§i thiu.

Gia Çoån thÙ tÜ là giai Çoån PhÆt dåy nh»ng phÜÖng pháp Ç th¿c hin cái vui Ãy. ª Çây chúng ta nên chú là ÇÙc PhÆt trình bày cänh gi§i giäi thoát trܧc, rÒi m§i chÌ bày phÜÖng pháp tu hành sau. ñó là m¶t lÓi trình bày rÃt khôn khéo, Çúng tâm l: trܧc khi bäo ngÜ©i tu thì phäi cho ngÜ©i ta bit rõ Çi Çâu Çã chÙ, phäi nêu møc Çích së Çi Çn nhÜ th nào, rÒi Ç ngÜ©i ta suy xét, l¿a chn có nên Çi hay không. Nu ngÜ©i ta nhÆn thÃy møc Çích Ãy cao qu, ÇËp Çë, khi Ãy ngÜ©i ta m§i hæng hái, n° l¿c không quän khó nhc, Ç th¿c hin cho ÇÜ®c møc Çích Ãy.

NhÜ th, chúng ta có th phác hoå låi cái bÓ cøc cûa bÙc hoå TÙ Diu ñ nhÜ sau:

Chúng ta ÇÙng trܧc m¶t bÙc hoå vï Çåi gÒm có hai phÀn chính: phÀn dܧi là m¶t b th£m mênh mông, sóng gió tÖi b©i, trong Ãy thuyn bè Çang bÎ Ç¡m chìm, v§i vô sÓ nån nhân Çang l¥n-høp, kêu la, khóc lóc, ch§i-v§i... (Kh° Ç).

Trong cái phÀn này cûa bÙc tranh, ta cÛng thÃy ÇÜ®c nh»ng nguyên nhân gây ra nh»ng thäm hoå Ãy: Çó là luÒng gió døc vng, tham, sân, si... nh»ng Çám mây vô-minh Çen nghÎt, che khuÃt cä m¥t tr©i (TÆp Ç).

Nhìn Çn phÀn trên cûa bÙc hoå, ta thÃy quang cänh dÀn dÀn sáng sûa, yên tïnh; ª Çây giông tÓ không Çn ÇÜ®c, không có nh»ng v¿c sâu, hÓ him, không có nh»ng nån nhân Çang rên sit, khóc than... ñây là m¶t min cao nguyên, càng lên cao, cänh trí càng ÇËp-Çë, yên vui. NgÜ©i ª Çây trông có vÈ bình tïnh, thänh thÖi, vui-vÈ l¡m; và cÛng nhÜ cänh trí, nh»ng ngÜ©i càng ª tÀng bÆc cao thì låi càng có dung nhan ÇËp Çë, cÓt cách phÜÖng phi, giäi thoát... (Dit Ç).

Trong phÀn này, nu chúng ta chú nhìn rõ, thì thÃy tØ m¶t cänh ª dܧi lên m¶t cänh trên, có nh»ng con ÇÜ©ng Çi v§i nh»ng cái bäng tên ÇÜ©ng Çi rÃt hay nhÜ: TÙ Nim xÙ, TÙ Chánh CÀn, TÙ-nhÜ--túc, Bát Chánh ñåo v.v... Trên nh»ng con ÇÜ©ng Ãy, có rÃt nhiu ngÜ©i Çang Çi lên, và rÃt ít ngÜ©i Çi xuÓng. Và càng lên cao, thì con ÇÜ©ng låi càng r¶ng rãi mát mÈ, tÓt ÇËp và nh»ng khách b¶ hành låi càng mang rÃt ít hành l... (ñåo Ç).

BÙc hoå Ãy có ghi mÃy ch» ª phÀn dܧi là "Th gian" và phÀn trên là "XuÃt th gian".

ñÃy, bÙc hoå TÙ Diu ñ rõ ràng trình bày ra trܧc m¡t chúng ta hai cänh gi§i: Th gian và XuÃt th gian tÜÖng phän nhÜ th Çó. Nh»ng ai Çã nhìn ÇÜ®c bÙc hoå Ãy, tÃt Çu có m¶t thái Ƕ là muÓn xa lìa cänh ª phÀn dܧi và mong ܧc ÇÜ®c sÓng trong cänh gi§i trình bày ª phÀn trên bÙc hoå.

IV.ñÎa vÎ quan trng cûa TÙ-diu-Ç trong toàn b¶ giáo-l cûa ÇÙc PhÆt.

TÙ-diu-Ç là giáo l cæn bän cûa Çåo PhÆt, không phäi riêng v§i Tiu thØa mà chung cho cä ñåi thØa. NgÜ©i tu hành muÓn có có m¶t kt quä ch¡c ch¡n, không th nào bÕ qua TÙ-diu-Ç ÇÜ®c. Pháp môn này tuy tin chÆm, nhÜng khi Çã tin ÇÜ®c bܧc nào là ch¡c bܧc nÃy. Pháp môn này tuy không ÇÜa th£ng ngÜ©i tu hành Çn quä vÎ PhÆt, nhÜng v§i m¶t s¿ tinh-tÃn và quyt tâm, nó có th dÍ-dàng ÇÜa ngÜ©i tu hành Çn quä vÎ A-la-hán. RÒi tØ quä vÎ này, hành giä së tu theo m¶t pháp môn khác cûa ñåi thØa Ç tin Çn quä vÎ PhÆt. Cæn-cÖ nào, trình Ƕ nào cÛng có th tu theo pháp môn này ÇÜ®c, chÙ không phäi nhÜ m¶t sÓ pháp môn khác, phäi cÀn có m¶t trình Ƕ hc thÙc cao và m¶t trí-tu trên mÙc trung bình, m§i có th theo ÇÜ®c. Vì th, nó là m¶t pháp môn ph° thông cho cä hai phái Tiu thØa và ñåi thØa, Nam tông và B¡c tông. Ngày nay pháp môn này ÇÜ®c ph° bin nhÃt trên th gian. 

C.Kt luÆn: 

M¶t giáo l cæn bän, quan trng nhÜ TÙ-diu-Ç, ngÜ©i PhÆt tº không th không hiu bit ÇÜ®c. ThÃy rõ ÇÜ®c mi ni kh° Çau rÒi, ta cÀn tìm hiu vì Çâu có kh°. Khi nhÆn thÃy ÇÜ®c nguÒn gÓc cûa kh° ta m§i có th dit trØ tÆn gÓc nó ÇÜ®c.

NhÜng thÃy ÇÜ®c mi ni kh° Çau cûa cõi Ç©i và nguÒn gÓc cûa nó Ç rÒi sinh ra chán ngán, khóc lóc rên sit thì không còn gì tiêu c¿c và bi quan b¢ng. M¶t sÓ dÜ luÆn tܪng lÀm PhÆt giáo là ym th, bi quan là vì h Çã dØng låi ª hai phÀn ÇÀu cûa TÙ-diu-Ç.

NgÜ©i PhÆt tº không dØng tåi Çó. ñã thÃy Çau kh° làm cho cu¶c Ç©i xÃu xa, Çen tÓi, kh° Çau, thì phäi dit trØ Çau kh°. Hånh phúc không Çâu xa; hånh phúc hin ra sau khi Çã dit trØ ÇÜ®c Çau kh°. ñau kh° lùi chØng nào thì hånh phúc Çn chØng Ãy; nhÜ bóng tÓi tan Çi Çn Çâu thì ánh sáng thay vào Çn Çó. MuÓn thÃy ánh sáng cûa Nit-bàn thì phäi th¿c hin nh»ng l©i dåy cûa PhÆt trong Dit-Ç. MuÓn th¿c hin Nit-bàn thì phäi có Çû phÜÖng tin mà ÇÙc PhÆt Çã cung cÃp m¶t cách ÇÀy Çû trong ñåo Ç.

Møc Çích và phÜÖng tin Çã có, chúng ta chÌ còn lên ÇÜ©ng và bܧc t§i.

Ho¢ng Pháp